Vandaag 100 jaar geleden begon WO I, Nederlandse onderzoekers doken in WO I-verleden Duitse dictator

Met de Oostenrijks-Hongaarse invasie van Servië begon 28 juli 1914 de Eerste Wereldoorlog; maandag honderd jaar geleden. Onderzoekers Henk van Capelle en Arie-Pieter van de Bovenkamp gingen de gangen van de toen nog jonge Adolf Hitler na. Want in die bloedige Grote Oorlog werd de latere Führer gevormd.

Een jonge Adolf Hitler (rechts) tijdens de Grote Oorlog Een jonge Adolf Hitler (rechts) tijdens de Grote OorlogFoto: Telegraaf

Adolf Hitler was geen korporaal, zoals de overlevering vertelt, maar schopte het niet verder dan de schamele rang van soldaat eerste klas. Nachtbraker als hij was, dreef hij zijn slapende Duitse lotgenoten tot waanzin door ’s nachts in de van bloed doordrenkte loopgraven van West-Vlaanderen en Noord-Frankrijk met een houten knuppel op ratten te jagen.

En aan het einde van de Grote Oorlog, nadat hij verblind was geraakt tijdens een Britse mosterdgasaanval, werd Hitler niet in een gewoon hospitaal opgenomen, maar opgesloten in een psychiatrische inrichting. Omdat artsen toen al vermoedden dat de man die enkele jaren later als Führer de wereld zou doen wankelen zwaar geestesziek was…

Te lezen in het nieuwe boek van de Nederlanders Van Capelle en Van de Bovenkamp. Het duo schreef eerder over Hitler in de Tweede Wereldoorlog. Over zijn Adelaarsnest, over zijn handlangers, over de hoofdstad van het Derde Rijk, over zijn vermeende homoseksuele geaardheid. Met de honderdjarige herdenking maandag van het begin van die Eerste Wereldoorlog is Hitler aan het Westfront een historisch en vooral ook toegankelijk document.

Onderzoekers Henk van capelle (links) en Arie-Pieter van de BovenkampFoto: De Telegraaf

Als we bij het kasteel van Geluveld staan in West-Vlaanderen, wijst Arie-Pieter van de Bovenkamp op een granaat. Zomaar in het gras, pal naast de opritlaan van de oude burcht. Bijna een eeuw geleden afgevuurd en nooit ontploft. Laatste spoor van zomaar een veldslag in een oorlog die ruim vier jaar duurde en bijna tien miljoen soldaten het leven kostte.

„Hier vocht Adolf Hitler in oktober 1914 voor het eerst en feitelijk ook voor het laatst”, aldus Van de Bovenkamp. „Want zijn vuurdoop, man-tegen-mangevechten met Britse soldaten in het dorp en het kasteel, betekende tevens de enige keer dat hij zijn wapen daadwerkelijk op de vijand richtte. Dat hij moest strijden om te overleven. De modderpoel vlakbij, waarin hij wegdook tijdens een beschieting, is er nog steeds. In Mein Kampf beschrijft hij die poel en zijn eigen optreden. Natuurlijk heroïsch, oprukkend met andere dappere kameraden. De werkelijkheid was ietsje anders, want Hitler sjoemelde graag met feiten en data. Om zijn persoonlijke optreden in die Grote Oorlog tot een entree richting Duits leiderschap vele jaren later te transformeren.”

Ansichtkaarten

Als 25-jarige vrijwilliger had hij zich eerder aangemeld bij het Duitse leger. Een Oostenrijker met Groot-Duitse sentimenten die in 1913 naar München was afgereisd. Daar schilderde hij ansichtkaarten, liep rond met een wandelstok met zilveren knop, leefde van de erfenis die hij na de dood van zijn ouders kreeg. „Helemaal niet straatarm, maar een dandy. Een klaploper, een nietsnut.”

Henk van Capelle onderzocht met coauteur Van de Bovenkamp het leven van Hitler. Samen bezochten ze de plekken van zijn vroegste jeugd, de ziekenhuizen waarin hij werd opgenomen, de locaties waar hij in de Eerste Wereldoorlog diende. Met maar één doel: achterhalen waarom Hitler tot massamoordenaar en dictator zou verworden.

„Die reden was de Eerste Wereldoorlog”, aldus Van Capelle. „Adolf Hitler, Adi werd hij door zijn ouders genoemd, ging het leger in omdat hij een familie zocht. Zijn vader Alois en moeder Klara waren gestorven, met zijn zus Paula, zijn halfzus en zijn halfbroer had hij evenmin iets op. Hitler diende bij het Reserve Regiment 16, onder kolonel Julius List. In de nacht van 28 op 29 oktober werd zijn eenheid afgemarcheerd naar het front bij Geluveld. Daar zou een felle strijd met Engelse infanteristen wachten.”

Van Capelle wijst naar een greppel, in geaccidenteerd terrein. „Daar lag Hitler, hij zal zeker hebben geschoten, misschien zelfs zijn bajonet hebben gebruikt. Maar na de gevechten hier, werd hij regimentskoerier. Slimme zet, want regimentskoeriers werden door de andere soldaten Etappeschweine genoemd. Al deed Hitler zijn werk later voor als uiterst gevaarlijk, soldaat die vier lange jaren in de frontloopgraven lag, in werkelijkheid was het leven van een koerier relatief veilig en luxe. In het ergste geval moest hij naar een loopgraaf van een van de drie bataljons. Nog altijd achter de voorste gevechtslinie. Van de acht koeriers met wie Hitler diende, overleefden er zeven de oorlog. En de enige dode sneuvelde niet aan het westfront, maar in Roemenië.”

Toch was Hitler niet laf of bang, zoals later wel is gesuggereerd. Hij meldde zich voor missies vaak aan als vrijwilliger. Van de Bovenkamp: „Dat kwam ook voort uit zijn ontzag voor meerderen en macht. Hij had respect voor mensen die kracht uitstraalden. Dat zie je bij veel dictators, nu ook bij Vladimir Poetin. Zwakkelingen zijn verachtelijk, voor krachtige figuren moet je waken. Zo redde Hitler eens zijn commandant, door voor hem te springen en hem weg te duwen nadat Franse eenheden hun wapens op de officier leegschoten.”

Drie keer kreeg Hitler een hoge onderscheiding. In december 1914 het IJzeren Kruis 2e klasse. Vier jaar later het regimentsdiploma wegens dapperheid tegenover de vijand en vlak voor het einde van de oorlog het aan gewone manschappen zelden verleende IJzeren Kruis 1e klasse. Ook tekenend: de Joodse luitenant Hugo Gutmann, zijn directe meerdere die hem deze laatste onderscheiding bezorgde, liet hij in het begin van de Tweede Wereldoorlog uit nazi-Duitsland naar de Verenigde Staten vertrekken. Gutmann ontliep zo de gaskamers van het Derde Rijk.

Uit het boek van de twee Nederlandse schrijvers komt het beeld van een vreemde eenling naar voren. Een man die veel las, desnoods pamfletten en folders. Die amper contacten onderhield en op verlof in Lille niet omkeek naar vrouwen en drank. Zijn collega-koeriers waren zijn leven geworden. Net als zijn tekeningen en de honden die hij had. Zo was er de terriër, die vanuit de Britse loopgraven – tijdens de jacht op een rat – in januari 1915 bij Reserve Regiment 16 verzeild raakte. Hitler aanbad het dier. Hij noemde hem Foxl en beschreef de hond in zijn later openbaar gemaakte brieven.

„Mijn Foxl heb ik zo vaak bestudeerd. Hij zat altijd naast mij als ik aan het eten was en staarde me aan. Als ik hem bij de vijfde of zesde hap nog niets had gegeven, legde hij zijn poot op me en keek met een blik ’ik ben er ook nog’. Wat mocht ik hem graag. Iedereen was gek op hem. Ik heb alles met hem gedeeld en ’s avonds sliep hij bij me. Toen de gasoorlog begon, kon ik hem niet langer meenemen, mijn kameraden gaven hem dan te eten.”

Als hij de hond na een troepenverplaatsing eind 1917 kwijtraakt, is Hitler ontroostbaar. „Ik merkte opeens dat Foxl verdwenen was. Ik was radeloos. De Schweinhund die hem heeft meegenomen, weet niet wat hij mij heeft aangedaan…”

„Een eenzame en vreemde man, zelfs door zijn militaire kameraden die hij als zijn familie beschouwde zelden begrepen”, zegt Arie-Pieter van de Bovenkamp. „Hij maakte zijn diensttijd in de Eerste Wereldoorlog groter, belangrijker en gevaarlijker dan die in werkelijkheid was. Maar hier werd de kiem gelegd voor de waanzinnige die de wereld later zou leren kennen en nooit vergeten. Want het einde van de oorlog, het Duitse verlies, de eisen tot herstelbetalingen, het Verdrag van Versailles… Dat alles zou hem veranderen. Hitler werd het monster dat samen met Goebbels de Holocaust bedacht, zijn Derde Rijk zou Europa ruim vijf jaren geselen.”

Verdiepen

De beide schrijvers verdiepen zich al decennialang in Adolf Hitler. Dat begon aan de universiteit, toen zij in de jaren zeventig promoveerden.

Van Capelle: „Op een proefschrift over de economie van het Derde Rijk. Ik kreeg daarvoor een beurs, deels uit Duitsland. Tijdens een reis naar Heidelberg besloot ik nazi-architect Albert Speer te bellen. Hij stond gewoon in het telefoonboek en woonde aan de rand van de stad. En hij wilde me ontvangen. Later hebben Arie-Pieter en ik hem samen nog eens gesproken, kort voor zijn dood. Speer vertelde dat Hitler ontzag voor hem had. De Führer wilde immers architect worden en Albert Speer wás architect. ’Als Hitler vroeg om een gebouw met pilaren van vijftig meter, zei ik: maar Führer, we maken er 150 meter van, dat kan! Dan keek hij me in extase aan.’ Blinde bewondering voor kennis en macht, dat kenmerkte Hitler.”

In de Eerste Wereldoorlog ontsnapte Hitler telkens weer aan de dood. Als hij op verlof was, moest zijn regiment in het offensief. Met honderden doden tot gevolg. Zelf werd hij eens in zijn slaap getroffen door een granaat die zijn bunker binnenrolde. Met scherfverwondingen zou Hitler naar het ziekenhuis in Duitsland worden gebracht. Waarna het 16e regiment opnieuw zwaar onder vuur kwam te liggen en hij de dans ontsprong. Op koeriersmissie rende hij zo hard, geen andere ordonnans haalde zijn snelheid. Als een haas, met snelle spurts in haakse bochten. Bepaald niet heldhaftig, maar het hielp hem de vier lange en bloedige jaren door. Voor Franse en Amerikaanse tegenstanders had hij minachting. Dat Frankrijk soldaten uit India en zelfs zwarten inzette, vond hij belachelijk. „Die kunnen niet vechten.” Britten bewonderde hij daarentegen. Om hun historie en hun machtige vloot.

„Toen was er aan het einde van de Grote Oorlog die Engelse gasaanval, 14 oktober 1918”, aldus Van Capelle. „Hitler jammert er later volop over, ook in Mein Kampf. Maar terwijl anderen na vergelijkbaar contact met mosterdgas voor altijd blind zouden blijven, kon Hitler al snel weer zien. Het wekt de indruk dat het voor hem allemaal niet zo dramatisch was. In het Pruisische militaire hospitaal Pasewalk is de diagnose vervolgens onthullend: ’psychopaat met hysterische trekken’. Adolf Hitler ligt niet op de oogafdeling, maar in de vleugel voor psychiatrische patiënten. Als hij in 1933 aan de macht komt, laat hij zijn verleden door de Sicherheitsdienst (SD) vernietigen. Vooral ook het dossier van Pasewalk, in Noordoost-Duitsland. Maar neuroloog Foerster vertelt na de oorlog aan de Amerikanen de waarheid.”

Waarheid

De waarheid onthullen is ook voor Van Capelle en Van de Bovenkamp belangrijk. Hun boeken worden bejubeld door het NIOD. Omdat ze onthullen en toegankelijk zijn, compleet met bijna 500 unieke foto’s, vaak uit Amerikaanse oorlogsarchieven. Maar archiefonderzoek is niet hun belangrijkste bron. Dat zijn de gesprekken met de allerlaatste ooggetuigen, soms decennia terug gevoerd. En bezoeken aan de plekken van weleer, de huizen waar Adolf Hitler woonde, de scholen die hij bezocht. Dat alles geeft een compleet beeld van een dictator die de wereld nog altijd doet huiveren.

„Het is het jaar van de grote herdenkingen, van terugkijken naar de Eerste Wereldoorlog”, vertelt Van Capelle. „Dat doen wij ook in ons boek. Wij kijken door de ogen van een ogenschijnlijk gewone soldaat. Adolf Hitler. Kansloze ansichtkaartschilder die door zijn ervaringen tussen 1914 en 1918 het monster van na 1933 werd.”

HITLER AAN HET WESTFRONT

ISBN 978-94-6097-194-5

One thought on “Vandaag 100 jaar geleden begon WO I, Nederlandse onderzoekers doken in WO I-verleden Duitse dictator

  1. vandaag 100 jaar geleden begon WOI tevens opmaat naar WOII, mijn grootvader vertelde dat hij als 19 jarige jongeman (kwam uit Tiel) gemobiliseerd werd , de kamer waar hij ooit logies genoot gedurende een deel van die periode in Elst (GLD) , of het huis waar dat was staat er nog. Bijzonder is dat mijn ouderlijk huis daar schuin tegenover staat.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s