Thailand is bij uitstek een netwerk samenleving

Voor de Thai zijn netwerken (‘clans’) van levensbelang. Chris de Boer legt uit hoe ze functioneren in het dagelijks leven, de politiek en het bedrijfsleven. Maar het belang ervan zal de komende decennia afnemen, verwacht hij.

Thailand is bij uitstek een netwerk samenleving

Als je vanuit Nederland op vakantie gaat in Thailand valt je natuurlijk op dat Thailand heel anders is dan het koude kikkerlandje aan de Noordzee, hoewel ze in Thailand ook kikkers hebben (maar die eten ze hier op): veel meer zonnig weer, hogere temperaturen, alles is goedkoper (eten, drinken, sigaretten, kleren, computers, software, DVD’s), vriendelijke mensen, lekker maar ook soms pittig eten, veel en veel soorten fruit, een groot verschil tussen Bangkok en de rest van Thailand. Wat je als vakantieganger nauwelijks merkt, is dat het sociale, maatschappelijke leven ook heel anders en anders georganiseerd is dan in Nederland. Een van de belangrijkste verschillen is het belang van netwerken.
Voor de Thai zijn netwerken van levensbelang. Deze netwerken worden opgebouwd vanuit het gezin of beter gezegd vanuit de familie waartoe je behoort. De familie is niet zoals in Nederland het gezin (man, vrouw en kinderen), maar omvat ook grootouders, ooms en tantes, neven en nichten en niet zelden ook leeftijdgenoten waarmee je bent opgegroeid in de straat of waarmee je in de klas (of in militaire dienst) hebt gezeten. Veel Thai noemen leeftijdgenoten in de ‘clan’ broer of zus terwijl ze dat biologisch helemaal niet zijn.
Clans zorgen voor elkaar; in goede en in slechte tijden
Deze ‘clans’ zorgen voor elkaar in goede tijden door je opleiding te betalen (aan de universiteit bijvoorbeeld), je in contact te brengen met mogelijke huwelijkspartners, je geld te geven om een huis en auto te kopen, je aan een (ander) baantje (en daarna promotie) te helpen. De clan zorgt ook voor haar leden in slechte tijden: het betalen van rekeningen van dokters en ziekenhuizen (zeer weinig Thai zijn tegen ziektekosten verzekerd), zorgen voor geld en onderkomen als je werkloos, ziek bent of gepensioneerd (in alle drie de gevallen krijg je immers geen geld, salaris of uitkering), je steunen in allerlei procedures.
Als je netwerk een of meerdere leden heeft die rijk zijn kun je een redelijk onbezorgd leven leiden hoewel je zelf niet rijk bent of een goede baan hebt. Deze rijke leden worden geacht de anderen te steunen als die daarom vragen. Als je in een meer arm netwerk bent geboren is het wellicht je hele leven lang sappelen geblazen.
Een van de manieren om hieraan te ontsnappen is trouwen met een persoon uit een rijker Thai netwerk. Dit is echter niet zo eenvoudig tenzij je een zeer aantrekkelijke jongedame of jongeman bent. Immers: de belangrijkste personen in het rijkere netwerk moeten aan zo’n huwelijk goedkeuring geven omdat een huwelijk niet zozeer een verbintenis is tussen twee mensen (zoals in Nederland) maar een verbintenis tussen twee families, tussen twee netwerken.
De droom van elke, niet rijke, jonge Thai vrouw is een man uit een rijke familie aan de haak te slaan
Wekelijks is op de Thai televisie te zien hoe mooie jonge Thai actrices een man (soms jong, soms ouder) uit een rijke familie aan de haak hebben weten te slaan. De droom van elke, niet rijke, jonge Thai vrouw (Misschien is dit ook wel de reden waarom jonge Thai vrouwen zo ontzettend veel aandacht schenken aan hun uiterlijk; wie zal het zeggen). De grondslag van een huwelijk is eerder zekerheid voor de toekomst (vooral in financieel opzicht) en veel minder romantische liefde. (Liefde is leuk, maar de schoorsteen moet wel roken, placht mijn oma vroeger te zeggen.)
Naast Thai mannen zijn natuurlijk ook buitenlandse mannen zeer in trek als huwelijkspartners. Gemiddeld genomen zijn zij allemaal vele malen rijker dan de mannen uit de arme netwerken in Thailand. Dat geldt zelfs voor een Europese gepensioneerde arbeider die weinig meer heeft dan AOW. En: voor die buitenlanders geldt niet die goedkeuring van het netwerk. Zij beslissen zelf met wie ze trouwen, of de familie, de kinderen in Europa dat nu leuk vinden of niet.
Vragen van Thai aan mij met wie ik getrouwd ben, zijn bedoeld om uit te vissen of ik in een Thai netwerk functioneer en zo ja, hoe belangrijk dat netwerk is (wat doet mijn vrouw voor werk, voor wie werkt ze, wie heeft haar studie aan de universiteit betaald, wie zijn haar vader en moeder, opa en oma, wie beschouwt ze als broers en zussen, wie als vrienden).
Je moet niet vreemd staan te kijken als de huidige minister-president van Thailand, mevrouw Yingluck Shinawatra, een zus is van de afgezette en in het buitenland levende ex-premier Thaksin (die politiek nog steeds erg veel invloed heeft). Haar oom (een zwager van Thaksin) was ook al eens premier en diens vrouw (een andere zus van Thaksin) houdt zich gereed om haar zus als premier op te volgen in geval van nood. Ik kan me niet herinneren dat er in de Tweede Kamer leden zaten in dezelfde periode die zo nauw familie van elkaar waren.
Voordat mevrouw Yingluck premier werd, was ze de manager van een aantal bedrijven waarin haar broer Thaksin, diens ex-vrouw en kinderen belangrijke aandeelhouders waren. Hier vinden mensen dat heel gewoon en absoluut niet afkeuringswaardig. Het betekent dat de clan goed voor alle clan-leden zorgt hetgeen – in essentie – positief is.
Netwerkstructuren functioneren in de politiek, het bedrijfsleven en de overheid
Deze netwerkstructuren zijn niet alleen in de politiek zichtbaar maar ook in het gewone (van groot tot klein) Thai bedrijfsleven en de Thai overheid. Ik ken een Thai met een middelgroot bedrijf en van zijn dertig medewerkers komen er zeker twintig uit het dorp in Zuid-Thailand waar hij vandaan komt. De andere tien zijn vervolgens (Bangkokiaanse) vrienden, neven, nichten, “broers’, ‘zusters’ van een van die twintig. En zo is zijn hele staf met elkaar verbonden, en niet alleen door het werk.
Als je het belang van het netwerk begrijpt, begrijp je ook dat er in de kranten nauwelijks personeelsadvertenties staan (nieuwe collega’s worden bij voorkeur gezocht in het netwerk) en dat het voor buitenlanders (als zij niet door hun bedrijf naar Thailand zijn uitgezonden) niet eenvoudig is om aan werk te komen hier: zij bezitten namelijk geen netwerk. Degenen die het werk uitvoeren zijn niet altijd degenen die het meest gekwalificeerd zijn om het werk te doen. Je krijgt hier eerder een baan om wie je bent (en om je positie in een bepaald netwerk) dan om wat je kunt.
Het verlaten van het netwerk (of het uitgestoten worden) heeft voor Thai ernstige gevolgen. Dit kan gebeuren doordat een Thai vrouw met een buitenlander trouwt en hem volgt naar zijn land van herkomst. Veel vrouwen proberen echter de band met ouders (waarvoor zij een zorgplicht voelen) in stand te houden als was het alleen maar door hen maandelijks geld te sturen. De kinderen van de Thai vrouw blijven vaak in Thailand wonen en worden door opa en oma, of broers of zussen grootgebracht.
Wie uitgestoten wordt, belandt in de jungle
Uitgestoten worden kan doordat het huwelijk op de klippen loopt (en het aantal scheidingen is hier immens groot; maar niet zichtbaar in de statistieken omdat de overgrote meerderheid van de Thai niet voor de wet trouwt maar alleen voor de Buddha, zoals men dat hier noemt; in de praktijk betekent dat een feest voor familie en vrienden en een ceremonie met boeddhistische monniken en vervolgens samenleven/-wonen) of doordat een persoon met justitie in aanraking komt, en de clan niks meer met hem/haar te maken wil hebben.
In beide gevallen rest de ‘jungle’ zoals de Thai samenleving zonder netwerken gemakkelijk kan worden getypeerd. Door het overschot aan vrouwen en het grote aantal ‘gescheiden’ vrouwen (al dan niet met kinderen) is het voor Thai mannen niet zo moeilijk om weer een nieuwe partner in een nieuw netwerk te vinden, al neemt het aantal Thai vrouwen dat niet langer gediend is van een Thai man (overspelig en een liefhebber van alcohol) zienderogen toe.
Voor de buitenlandse man is dit een voordeel. Wat die buitenlandse man echter niet zo beseft (en na confrontatie ermee vaak niet bevalt) dat hij in een arm netwerk als een Sinterklaas wordt binnengehaald en dat zijn geld deels naar de familie van zijn nieuwe Thai vrouw wordt doorgespeeld. HIJ is namelijk rijk en wordt geacht met zijn Thai vrouw zorg te dragen voor de andere clan-leden die het minder hebben.
Jaren geleden had ik een vriendin afkomstig uit een arm netwerk. Haar broer had een klein baantje en verdiende 150 euro per maand. Toen hij er lucht van kreeg dat zijn zus een buitenlandse vriend had, ging hij niet meer werken. Hij belde mijn vriendin vanaf dat moment wekelijks op om wat geld over te maken zodat hij de benzine voor de brommer en zijn dagelijkse pilsje kon betalen. In zijn achterhoofd speelde: die buitenlander is zo rijk dat hij middels mijn zus gemakkelijk voor mij kan zorgen, en dan hoef ik niks meer te doen.
Steeds meer Thai jongeren kiezen in het leven hun eigen weg
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de situatie langzaam aan het veranderen is. Ik zie steeds meer Thai jongeren die in het leven hun eigen weg kiezen en dat van hun ouders ook mogen doen. Thai jongeren uit rijkere netwerken worden vaker al in hun middelbare schoolperiode naar het buitenland gestuurd voor onderwijs: naar Nieuw-Zeeland, de Verenigde Staten maar ook naar India. Een belangrijk argument is dat zij daar beter en sneller de Engelse taal leren.
Wat de Thai ouders niet zo beseffen is dat hun kinderen één of twee jaar in een heel andere wereld leven en daarnaaast verstoken zijn van het Thai netwerk dat hen tot dan toe met van alles en nog wat hielp. In Thailand hoefden zij niet te denken: er werd voor hen gedacht. Zij zijn op een buitenlandse school aangewezen op zichzelf, worden in korte tijd (noodgedwongen) zelfstandiger en zien dat je in een andere wereld dan Thailand niks bereikt als je niks doet.
In de high school in de Verenigde Staten is niemand geïnteresseerd in wie je vader en moeder zijn (laat staan je opa en oma), maar alleen in JOUW persoonlijke prestaties en daarop word je ook afgerekend. Voor menige Thai jongere een harde leerschool. Hen worden de ogen geopend en terug in Thailand gaan zij meer hun eigen weg, zeker als zij een internationale loopbaan ambiëren.
Het belang van de clan zal in de komende decennia afnemen
Het valt te verwachten dat het belang van de clan in de komende decennia zal afnemen. Toenemende concurrentie in het bedrijfsleven (met name door de komst van de Asian Economic Community) zal bedrijven er toe dwingen meer te kijken naar wat medewerkers kunnen dan wie ze zijn (en dito marktconforme salarissen moeten betalen).
Een toename van de sociale zekerheid, een ziektekostenverzekering en pensioenvoorzieningen zal mensen minder (financieel) afhankelijk maken van elkaar. Jongere Thai (met buitenlandse ervaringen op een middelbare school of universiteit) zullen meer hun eigen weg in het leven kiezen en meer verantwoordelijkheid nemen voor hun keuzen. Het tempo waarin zal – in deze globaliserende wereld – mede worden bepaald door factoren die de Thai niet zelf in de hand hebben.
Chris de Boer
Chris de Boer (59) woont en werkt sinds 2006 in Thailand. Sinds 2008 is hij als lector marketing en management verbonden aan Silpakorn universiteit.

One thought on “Thailand is bij uitstek een netwerk samenleving

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s