Gekke sjeik kocht alles wat er maar de koop was aan kunst

Sjeik Saud bin Mohammed al-Thani uit Qatar, in 2004 uitgeroepen tot de belangrijkste kunstcollectioneur van de wereld, is overleden. Zijn familie vond dat hij gek was.

DoorArjen Ribbens

26 november 2014

Als sjeik Saud bin Mohammed al-Thani in Londen was, zo gaat het verhaal, dan poetsten kunsthandelaren hun duurste kunstvoorwerpen op en plaatsen snel één of twee nullen extra op de prijskaartjes.

Als de Qatarese sjeik ergens zijn oog op liet vallen, interesseerden prijskaartjes hem niks. In veilingzalen hield hij net zo lang zijn hand in de lucht tot er geen andere bieders meer over waren. In een vraaggesprek met Art Newspaper zei hij in 2004: „Een geweldig kunstwerk is nooit te duur.”

Op sjeik Saud (spreek uit: Sa-oet), die eerder deze maand in Londen op 48-jarige leeftijd aan hartproblemen overleed, stond simpelweg geen maat. Een antieke islamitische vliegenmepper met een richtprijs van 8.000 pond? De sjeik telde er in 2005 bij Christie’s probleemloos 900.000 pond voor neer. Tot ergernis van andere verzamelaars. Met zijn obsessieve koopwoede en bodemloze portemonnee dreef hij de prijzen enorm op. En niet alleen op de markt voor islamitische kunstschatten. Want sjeik Saud kocht ook Egyptische antiquiteiten, Fabergé-eieren van 10 miljoen dollar het stuk, art-decomeubels, dinosaurusskeletten, fotografie, complete bibliotheken, klassieke Ferrari’s en nog veel meer. Volgens The New York Times kocht hij de afgelopen 15 jaar voor meer dan 1,5 miljard dollar kunst.

Een buitengewoon kunstkabinet, zo omschreef Georgina Adams, journalist van Art Newspaper, de klimaatgecontroleerde kunstpakhuizen van sjeik Saud op zijn landgoed buiten Doha. Nog nooit van haar leven had Adams zoveel kunstschatten bij elkaar gezien, schrijft ze. Van vloer tot plafond waren de pakhuizen volgestouwd met een bonte verzameling.

Op het landgoed stond ook een grote natuurhistorische bibliotheek. Bouwkosten volgens Adams: 250 miljoen dollar. Topstuk in de bibliotheek was Audubon’s Birds of America, waarvan de sjeik in 2000 voor 8,8 miljoen dollar een exemplaar kocht. De sjeik was ook dol op fotografie en presteerde het eens om bij een fotoveiling bij Christie’s alle aangeboden nummers te kopen.

Hij was de koning onder de collectionerende miljardairs. Dat bleek in 2004 op de kunstbeurs Tefaf in Maastricht. Een paar maanden nadat het Amerikaanse tijdschrift ArtNews hem tot de belangrijkste kunstkoper ter wereld had uitgeroepen, werd de sjeik in Limburg getrakteerd op een onbetaalbaar voorrecht: een privé- rondleiding nog voor de officiële opening. Uiteraard wisten de standhouders wie de tengere en bebrilde koper in de smetteloos witte thobe was wie dat uitzonderlijke privilege gegund was.

Een kunstkoper van de buitencategorie die de markt op zijn kop zette („Een hedendaagse variant van de Medici”, aldus Art Newspaper), het is niet het hele verhaal. Sjeik Saud raakte de jaren voor zijn dood steeds vaker in opspraak. Van grootste kunstkoper ter wereld begon hij naam te maken als kolossale wanbetaler. De sjeik verloor diverse processen en moest onlangs tal van kostbare kunstvoorwerpen aan Sotheby’s afstaan om zijn schulden te voldoen. De dag na zijn dood verkocht het veilinghuis in Genève een van de pronkstukken uit zijn collectie: een uniek horloge van Patek Philippe uit 1925, dat het recordbedrag van 20 miljoen dollar opbracht.

Sjeik Saud, lid van de koninklijke familie van Qatar, verzamelde als kind postzegels. Zijn oom Hamad, de toenmalige emir van Qatar, benoemde zijn neef in 1997 tot minister van Cultuur en voorzitter van de National Council for Culture, Arts and Heritage. Het olie- en gasstaatje koesterde plannen om een van de grootste culturele centra van de wereld te worden en de nieuwe bewindsman moest de collecties voor de vijf te bouwen musea bijeenbrengen.

Dat ging goed tot 2005, toen de emir zijn neef onder huisarrest plaatste. Europese handelaren kregen het verzoek afschriften van transacties met de minister naar Qatar te sturen. De emir wilde weten of zijn neef publieke gelden had gebruikt voor zijn eigen kunstverzameling.

De 10 grootste

Wie zijn de grootste kunstkopers ter wereld? Artnet news noemde vorige week de namen van tien van de meest actieve collectioneurs van dit moment. Op de lijst staat één familielid van de onlangs overleden sjeik Saud: sjeika Al-Mayassa, de directeur van de organisatie die de musea in Qatar leidt.

•. Sjeika Al-Mayassa (Qatar), voorzitter van de Qatar Museums Authority

•. Andy Hall (VS), oud-oliehandelaar

•. Glenn Fuhrman (VS), investeerder

•. Leon Black (VS), eigenaar investeringsmaatschappij

•. Eli Broad (VS), ondernemer

•. Charles Saatchi (GB), oud-reclameman

•. Rosa de la Cruz (Cuba), juwelier

•. Patricia Phelps de Cisneros, mediaondernemer

•. Familie Rubell (VS), erfgenamen horecamagnaat

•. Steven A. Cohen (VS), oud-hedge fonds eigenaar

Sjeik Saud ontkende de aanklacht, die later werd ingetrokken. Maar hij moest wel zijn publieke functies neerleggen. Daarna was hij alleen nog als privéverzamelaar actief. In 2008 kocht hij 90 procent van alle voorwerpen op een veiling van Chinese kunst bij Christie’s. En in 2011 noemde ArtNews hem opnieuw „met afstand de grootste verzamelaar ter wereld”.

Sindsdien bleek het oog van de sjeik toch groter dan zijn bankrekening. Steeds vaker klaagden handelaren, veilinghuizen en juristen over onbetaalde rekeningen. Een Brits hof gaf in 2012 toestemming om beslag te leggen op 15 miljoen aan bezittingen van de sjeik, in een proces dat door een muntenhandelaar was aangespannen.

Toen Art Newspaper tien jaar geleden aan de sjeik vroeg hoe zijn landgenoten dachten over de fortuinen die hij aan kunst uitgaf, antwoordde hij: „My family thinks I am crazy.”

Inmiddels wordt daar anders over gedacht, zegt Jean Paul Engelen, directeur bij de Qatar Museums Authority (QMA). Sjeik Saud is gerehabiliteerd, zegt Engelen vanuit Doha. „Hij wordt nu als een visionair gezien. Vooral door zijn werk voor het Islamitisch Museum hier. Men ziet in hoe bijzonder de collectie is en men waardeert dat hij architecten als I.M. Pei en Jean Nouvel bereid heeft gevonden de musea te ontwerpen.”

Op zijn landgoed buiten Doha had sjeik Saud pakhuizen vol met kunst. Hij laat ook het niet voor publiek toegankelijke natuurpark Al Wabra na, waar wetenschappers fokprogramma’s hebben opgezet voor bedreigde diersoorten. Wereldvermaard is vooral de verzameling grote blauwe ara’s, een zo goed als uitgestorven soort.

Hoe het nu verder moet met al die bezittingen is aan zijn 23-jarige zoon Hamad, het nieuwe hoofd van de familie. Volgens Engelen hebben diverse leden van de koninklijke familie hulp toegezegd aan de jongeman.

Een versie van dit artikel verscheen op woensdag 26 november 2014 in NRC Handelsblad.
Op dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV, respectievelijk van de oorspronkelijke auteur.


Lees meeruit NRC Handelsblad van 8 februari 2014

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s