In de kajuit van een roestbak de oceaan over

Atlantische Oceaan

Voor reizigers zonder haast: boek een kajuit op een vrachtschip voor een tocht over de oceaan. Schrijfster en regisseur Threes Anna dacht daar rustig aan haar nieuwe roman te kunnen werken.

Montevideo is net achter de horizon verdwenen als ik de trap oploop naar de brug en kennismaak met de kapitein van de Grande Atlantico. Hij draagt een korte broek met daaronder hagelwitte sokken in afgetrapte plastic slippers. Ik kan hem moeilijk verstaan, want hij heeft een ruime onderbeet en spreekt Engels als de Russische boeven in James Bond-films. Hij wijst naar een schip dat ons tegemoet vaart en roept dat het Chinezen zijn. Ik vraag hoe hij dat weet. ‘Doe de deur maar open, dan ruik je kip en rijst’, buldert hij. Achter hem staat de Filipijnse derde stuurman die naar de zee voor ons tuurt. Hij vervolgt: ‘Weet je hoe een Filipijn all right zegt?’ Ik kijk hem glazig aan. ‘All rice!’, schatert hij.

ZEEËN VAN TIJD

Threes Anna: Paradijsvogel, Contact, 288 pagina’s; euro 19,99.

Schrijfster Threes Anna voor het vrachtschip.
Schrijfster Threes Anna voor het vrachtschip. © Threes Anna

Het was een spontaan idee geweest om met een containerschip de Atlantische Oceaan over te steken, vooral geboren uit het verlangen alleen te zijn. Ik had net vijf maanden met mijn vriend in een kleine camper door Zuid-Amerika gezworven. Daarnaast was het ook praktisch, want zo kon de camper mee terug als ‘handbagage’ en had ik geen last van allerlei grensformaliteiten en de daarbij behorende corruptie.

Ik voel me nietig als ik de laadklep van het gigantische schip oprijd, dat naast containers en auto’s ook duizenden pallets triplex vervoert. Eigenlijk vervoeren ze alles, als je maar betaalt. Ook ik heb betaald en ik krijg daarvoor een kleine hut met een stapelbed, een douche annex wc en een bureautje. Er zijn zes hutten voor passagiers, maar ik ben de enige betalende reiziger. Aan boord is geen tv, radio of internet. De komende vier of vijf weken heb ik dus geen contact met de buitenwereld, want zo lang duurt de overtocht. Ik zal zeeën van tijd hebben om mijn roman af te maken.

BULGAREN EN FILIPIJNEN

Praktische informatie

De overtocht van Montevideo naar Antwerpen is te boeken via grimaldi-lines.com/en/cargo-holiday, duurt vier tot vijf weken en kost tussen de 2.500 en 3.500 euro. Als je met z’n tweeën reist: 1.800 tot 2.200 euro. De auto kan mee voor nog eens 1.000 euro. Prijzen fluctueren met de olieprijs. Boeken kan ook via een agent in IJmuiden: cargoshipcruises.nl

Passagiers mogen alleen op de bovenste twee dekken komen.
Passagiers mogen alleen op de bovenste twee dekken komen.© Threes Anna

Zo gauw de auto is vastgesjord, sta ik met de jonge Filipijn in een krakkemikkig liftje dat ons naar de twaalfde verdieping brengt. Hij wil weten of ik een missionaris ben. ‘Hoezo?’, vraag ik. Hij bloost dat hij aan boord nooit eerder een alleenreizende vrouw zag.

Na het toewijzen van mijn hut met de mededeling dat we om zeven, twaalf en zes uur eten, laat hij mij alleen. Ik gooi mijn spullen op het bed en wil de rest van het schip verkennen, maar op bijna elke deur zit een sticker met de tekst: ‘Verboden toegang. Alleen personeel’. Uiteindelijk blijkt dat ik alleen op het open bovendek en het dek eronder mag vertoeven. Dat is het dek met de hutten, de mess voor de officieren, de mess voor de matrozen, een kleine gym en de keuken. Op elke hut hangt de naam van een bemanningslid, zijn rang en de datum van inscheping. Ik begrijp dat ik aan boord ben met zes Bulgaarse officieren en twintig Filipijnen, van wie negentien matrozen en één officier. Ook is er een soort vergaderkamer met een halfvolle boekenkast met daarin Franse en Italiaanse romans, een paar Engelse en heel veel Duitse boeken, allemaal stukgelezen. In de mess van de officieren, waar ook ik moet eten, staat een flatscreen met een dvd-speler, maar in de ladekast eronder liggen alleen lege hoesjes van vechtfilms.

Artikel gaat verder onder de foto.

De bemanning.
De bemanning. © Threes Anna

NÓÓIT FLUITEN

Het ontbijt.
Het ontbijt. © Threes Anna
Een verzoek om niet in de wasbak te spugen.
Een verzoek om niet in de wasbak te spugen. © Threes Anna

Ik ben op een soort Kuifje-schip terechtgekomen, waar de leuningen zijn doorgeroest, de veertig zwemvesten allemaal anders zijn en uit de schoorsteen roet dwarrelt dat blijft plakken aan mijn kleding en aan het dek. Stel je een dertien verdiepingen hoog wiebelend verroest flatgebouw zonder ramen voor. We varen noordwaarts langs de Braziliaanse kust en hoppen langs havens. Buiten is het tropisch warm, binnen blaast de airco, als-ie het doet. Ik vul mijn dagen met schrijven in mijn hut. ‘s Avonds lees ik de versleten boeken of zoek ik iemand om wat mee te praten. De Bulgaren verdwijnen altijd direct na het eten. Soms tref ik op het dek bij de keukendeur wat rokende Filipijnen die willen weten wat ik aan het schrijven ben en of zij erin voorkomen. Ik hoor dat deze zeelieden weinig van de wereld zien. In de havens moet de lading er steeds razendsnel af en op en er is zelden tijd om van boord te gaan.

Op een dag, we zijn net weer op zee, stap ik fluitend de mess binnen. De kapitein blaft dat ik onmiddellijk moet ophouden, dat je op een schip nóóit fluit. Ik kijk hem niet-begrijpend aan. Wat is er mis met fluiten? Na het eten schiet de eerste stuurman me aan en fluistert dat de master, zoals de kapitein wordt genoemd, bijgelovig is. Hij is ervan overtuigd dat fluiten de wind aanlokt en het dan gaat stormen. Zo denkt hij ook dat een kraai op het dek of iemand op de brug met zijn rug naar de vaarrichting ongeluk brengt. Net als bananen en vrouwen aan boord.

Een grote hoeveelheid bananen blijkt rot en gaat de volgende dag overboord. Of gebeurt dat vanwege het bijgeloof?

BRAZILIË

Op de brug.
Op de brug. © Threes Anna

Als het schrijven niet lukt, loop ik soms naar de brug. Daar vind ik altijd een van de drie stuurmannen die, zolang de kapitein niet in de buurt is, met me praten over hun leven aan boord, de zee en haar gevaren. In Rio de Janeiro mag ik even aan land. Met twee matrozen sjezen we in een taxi naar het centrum. Bij een busstation kopen de jongens T-shirts van de Olympische Spelen voor hun kinderen en bij een McDonald’s Big Macs voor de achterblijvers aan boord. Een paar uur later varen we alweer uit.

In de laatste Braziliaanse haven, Vitória, wordt vers eten aan boord getakeld. Een grote hoeveelheid bananen blijkt rot en gaat de volgende dag overboord. Of gebeurt dat vanwege het bijgeloof? Dan begint de oversteek naar Afrika. Zes à zeven dagen zullen we niemand tegenkomen. In de havens hebben de mannen dag en nacht moeten werken. Nu midden op de oceaan is de druk van de ketel en zie ik vaker matrozen op het dek. Ze vullen hun dagen met dweilen en verf smeren over roest. Dat een zeeman voor een groot deel schoonmaker en schilder is, heb ik me nooit gerealiseerd.

Dagenlang een panorama van 360 graden zonder een menselijk teken, is groots en eindeloos en overweldigend leeg

OVERSTEEK NAAR AFRIKA

Vers fruit komt aan boord.
Vers fruit komt aan boord. © Threes Anna
De verveling wordt verdreven met alcohol en karaoke.
De verveling wordt verdreven met alcohol en karaoke. © Threes Anna

De eerste dag van de oversteek heerst er een vrolijke stemming aan boord. Op het dek worden varkentjes geroosterd en de kok bereidt een feestmaal, die avond gaan de mannen los. Het grootste deel van de Filipijnen is al acht of meer maanden aan boord en zal in Hamburg afmonsteren. Zij tellen de dagen af. Nadat de kapitein zich heeft teruggetrokken, wordt de karaokemachine harder gedraaid en bij het licht van miljoenen sterren zingen de zeebonken met tranen in hun ogen I wanna go home en A few more days.

Midden op de oceaan varen is opwindend en beangstigend tegelijk. Dagenlang een panorama van 360 graden zonder een menselijk teken, is groots en eindeloos en overweldigend leeg. De maanloze nachten zijn zo donker dat de Melkweg een witte veeg lijkt. Overdag zie ik dolfijnen, vliegende vissen en zelfs een walvis. Met 30 kilometer per uur tuffen we richting Senegal. Omdat het uitzicht nooit verandert, heeft het reizen per schip iets onwezenlijks. Ook het eten is steeds hetzelfde. Behalve op zondag, dan krijgen we een croissantje. De rest van de wereld lijkt verdwenen: ik hoor geen nieuws, krijg geen berichten, er is geen contact. De eerste week werd ik daar onrustig van, maar die stilte went. Het is onthaasten voor gevorderden. Wat eerst spannend was, wordt bijna saai. Totdat precies halverwege de oversteek opeens de motor stopt. Het schip van een Zweedse eigenaar, verbonden aan een Italiaanse reder en varend onder Gibraltarese vlag, drijft terug naar Brazilië. Ik schrik, wie komt ons nu redden? Maar problemen op zee moeten door de bemanning zelf worden opgelost en dus verschijnt er bij het avondeten niemand uit de machinekamer. De zon is allang onder als eindelijk de motor weer begint te bonken.

GEEN SECONDE BANG

Het schip wordt beveiligd met prikkeldraad.
Het schip wordt beveiligd met prikkeldraad. © Threes Anna

Hoewel het schip ongelofelijk groot is, merk je dat niet als je erop vaart. Het is een piepkleine wereld waar de verveling van de racistische Bulgaren en de onderbetaalde Filipijnen voornamelijk wordt verdreven door alcohol en karaoke. Toch ben ik geen seconde bang. Het voelt eerder alsof ze mij met zijn allen beschermen. Natuurlijk doe ik ‘s nacht mijn hut goed op slot, je weet maar nooit, maar langzaam beginnen we aan elkaar te wennen. Als de eerste stuurman mij aanbiedt de rest van het schip te laten zien, vertel ik hem niet dat twee Filipijnse matrozen hem al voor zijn geweest, want elke afwisseling is welkom. Ik daal opnieuw af in de krochten en beleef op de neus van het schip – armen wijd, neus in de wind – mijn eigen Titanic-moment.

Drie dagen later varen we de haven van Dakar binnen. De kapitein heeft iedereen bij elkaar geroepen, behalve mij, want als passagier op een vrachtschip ben je niet meer dan etend cargo. Ik hoor van de kok dat elke opening in het schip is gebarricadeerd met prikkeldraad en dat er dag en nacht wacht wordt gelopen. Om op het dek te komen, moet ik vier deuren van het slot draaien. Van hoog boven de kade kijk ik naar beneden en zie een ingevlogen monteur van de rederij de laadklep oplopen. Terwijl hij de machinekamer in duikt met een nieuw onderdeel, braakt het schip eerst duizenden pallets triplex uit, om daarna zijn buik te vullen met een eindeloze reeks roestige oude auto’s bedekt met woestijnzand. Die avond vraag ik de Poolse monteur of de motor weer oké is. Hij begint onbedaarlijk te lachen en zegt dat hij deze roestbak vaker ziet dan zijn eigen vrouw.

THUISKOMST

Schepen wachtend op toestemming om de haven binnen te varen.
Schepen wachtend op toestemming om de haven binnen te varen. © Threes Anna

Na een minutieuze inspectie door de hele bemanning naar verstekelingen, varen we naar Banjul. Dit is een piepkleine haven, niet veel meer dan een steiger in een brede riviermond. Van het indrukwekkende schouwspel met hijskranen en zwevende containers is hier geen sprake. De kolonne vierde-, vijfde- of tiendehands auto’s moet letterlijk van boord worden geduwd. De bemanning is gestrest, bang voor insluipers, dieven en ziekten. Tijdens het lossen dwaal ik door de zanderige straten van de hoofdstad van Gambia op zoek naar een wifipunt en zie in de verte het schip als een bewapend fort uittorenen boven de stad.

Als we eindelijk Afrika verlaten, wordt de naderende thuiskomst uitbundig gevierd met wodka en zelfgestookte raki. Iedereen wordt dronken, de pikorde lijkt even verdwenen en ook ik zing mee met de karaoke-machine. Tot midden in ons gezang het schip weer stilvalt. Opeens verlang ik erg naar huis, naar een normaal gesprek, een bord groenten en mijn lief. Pas de volgende ochtend voel ik bij het wakker worden weer het vertrouwde gestamp van de motor. Wanneer een paar dagen later vlak voor het Kanaal nogmaals de motor uitvalt, heb ik het gehad, mijn nieuwe roman is klaar, ik noem hem Paradijsvogel, en vertrek in de eerste de beste Europese haven: Londen. Ik ben zelfs al verdwenen voordat de Poolse monteur opnieuw aan boord stapt. Als ik weer bomen zie, begin ik te fluiten.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s