Sexy Berlijn zucht onder eigen succes

Appartementen in aanbouw bij de restanten van de Berlijnse Muur. Veel Berlijners kunnen de koop- en huurprijzen niet meer betalen.
Appartementen in aanbouw bij de restanten van de Berlijnse Muur. Veel Berlijners kunnen de koop- en huurprijzen niet meer betalen. © Daniel Rosenthal

Exploderende huizenprijzen

Morgen worden in Berlijn de deelstaatverkiezingen gehouden. Belangrijkste thema: het groeiende gebrek aan betaalbare woonruimte. De stad is zo populair dat de huizenprijzen en huren zijn geëxplodeerd.

Twee jonge Britten met roze stropdassen wankelen in geluksdronken toestand door een woonkamer in de Berlijnse wijk Friedrichshain. ‘Om in Londen zoiets als dit te kunnen kopen, moet je 3 miljoen hebben’, zegt een van hen. ‘Hier kost het ongeveer een achtste!’.

Nu danst hij zowat over de houten vloer. ‘Je vóélt de groei hier gewoon in de lucht zitten.’ De makelaar hoeft alleen nog maar te knikken – Berlijn verkoopt zichzelf.

Om in Londen zoiets als dit te kunnen kopen, moet je 3 miljoen hebben. Hier kost het ongeveer een achtste!

Het is een scène uit de documentaire Stadt als Beute, ‘de stad als buit’, die sinds vorige week in de Duitse filmhuizen draait. Filmmaker Andreas Wilcke ging vier jaar lang op stap met makelaars en hun klanten om de bloei van de huizenmarkt in de Duitse hoofdstad vast te leggen. Wilcke registreerde vooral hoe makelaars woekeren met huurprijzen en zo een deel van de oorspronkelijke bevolking uit de binnenstad verdringen.

De film is uitgekomen vlak voor de deelstaatverkiezingen van zondag, waarin het groeiende gebrek aan betaalbare woonruimte in het centrum het belangrijkste thema is. ‘Laat de huurhaaien je tanden zien’, schrijven de Groenen op hun verkiezingsaffiche. ‘Berlijn blijft betaalbaar’, belooft de SPD.

Filmmaker Wilcke sjokt in de septemberhitte door de straten van Friedrichshain, de wijk waar hij sinds 1991 woont, langs strak geverfde gevels en meertalig gonzende terrassen. Eens in de zoveel tijd zwiept de schaduw van een hijskraan over de stoep – een van de karakteristieke gaten in het Berlijnse huizengebit wordt dicht gebouwd.

‘Dat rauwe’

Wilcke imiteert de ongeveer vijftigduizend mensen die per jaar uit binnen- en buitenland naar Berlijn trekken: ‘dat rauwe’, ‘Berlijn heeft iets wilds’ en vooral ‘de enige hoofdstad die nog een beetje betaalbaar is’.

Het klinkt uit Wilckes mond als een bitter requiem voor een Berlijn dat dreigt te verdwijnen, een stad die ten onder gaat aan zijn eigen succes.

Een jaar of vijftien geleden was de wijk waar Wilcke woont, het buurtje rond de Boxhagenerplatz, precies dat Berlijnse mengsel wat zo ellendig succesvol werd: onopgeknapte huizen, DDR-grauw. ‘s Winters rook je er nog vlagen kolendamp, in de cafés zaten Berlijners, geen Airbnb-toeristen – een piepklein beetje hip al, maar nog rauw genoeg om er de romantiek van het onbehagen te voelen. ‘Ongeveer eenderde van de mensen die hier woonden, had een uitkering.’

Het succes van het merk Berlijn heeft de huren in tien jaar met gemiddeld 50 procent doen stijgen, veel sneller dan de inkomens en de koopkracht van de meeste Berlijners. Daardoor is er een tekort van ongeveer 150 duizend goedkope woningen ontstaan.

Stadt als Beute toont het soms ontluisterende lot van mensen die hun huis niet willen verlaten: bij een vrouw worden de badkamer en keukenramen dichtgemetseld omdat de rest van het pand wordt gerenoveerd. Bij een andere vrouw stroomt dagenlang water door de woonkamer omdat in de appartementen boven haar badkamers worden gesloopt.

Op de affiches van Die Linke prijkt de lokale beroemdheid Oma Anni (95), ‘de huurrebel’, die zich ‘alleen met haar voeten vooruit’ uit haar huis laat zetten en weigert meer dan 400 euro huur te betalen, ook niet als het pand waar ze woont zodanig wordt gerenoveerd dat de eigenaar de huren denkt te kunnen verdubbelen.

Wowereit was het die Berlijn tooide met de slogan ‘arm aber sexy’

Krachtige taal, al is het jammer voor Die Linke dat de bejaarde dame onlangs te kennen heeft gegeven helemaal niet op Die Linke te stemmen, maar op de sociaal-democraten.

Wilcke schudt zijn paardenstaart bij zoveel hypocrisie.Volgens hem hebben ze allemaal boter op hun hoofd, de politici, want zij zijn het die Berlijn in zijn ogen hebben uitgeleverd aan de investeerders. Wilcke filmde hoe oud-burgemeester Klaus Wowereit (SPD) een jaar of zes geleden stond te oreren op een boot met buitenlands bezoek. Hij juichte toe dat het Berlijnse vastgoed eindelijk weer interessant werd gevonden en dat er weer werd gebouwd.

Wat kon hij anders? Wowereit was burgemeester van 2001 tot 2014 en regeerde met Die Linke. Hij was het die Berlijn tooide met de slogan ‘arm aber sexy’. Hij wist dondersgoed dat Berlijn het geld ergens vandaan moest halen, als stadsprovincie zonder industrie maar met torenhoge schulden en achterstallig onderhoud aan elk huis in het voormalige Oost-Berlijn.

Sexy Berlijn zucht onder eigen succes
© Daniel Rosenthal

Het was ook de rood-rode regering van Klaus Wowereit die duizenden sociale huurwoningen, die eigendom van de stad waren, verkocht aan private investeerders. Daar hebben zowel Die Linke als de SPD nu spijt van. Waarop een makelaar nuchter constateert dat Berlijn nu eindelijk de door de Duitse deling veroorzaakte achterstand op andere Europese hoofdsteden inloopt – en dat betekent gentrificering in het centrum. Hij zegt het alsof hij de werking van een natuurwet beschrijft.

De huidige burgemeester, Michael Müller, ook sociaal-democraat, was onder Wowereit senator voor bouw. Ook hem filmde Wilcke bij een debat over de stijgende huren, een paar jaar geleden. Müller zag het als een onvermijdelijkheid en zei dat hij de mensen die hun huur in de binnenstad niet meer konden betalen ‘eigenlijk alleen maar verhuishulp kon bieden’.

Inmiddels is zijn partij gedraaid en wil, in elk geval voor de duur van de campagne, wel vechten voor de ‘typisch Berlijnse’ mix van inkomensgroepen in het centrum. Ook coalitiepartner CDU wil die mix, of wat daar nog van over is, behouden. De vraag is alleen: hoe?

Mietpreisbremse

Berlijn voerde vorig jaar als eerste stad in Duitsland de ‘Mietpreisbremse’, huurprijsrem, in. Dat wil zeggen dat een verhuurder in een nieuw contract hoogstens 10 procent boven de gemiddelde huurprijs in die buurt mag vragen. Vorige week verscheen een studie waaruit blijkt dat dit remmechanisme niet werkt, omdat verhuurders niet worden bestraft als ze zich niet aan de regel houden.

De SPD belooft vijfduizend nieuwe sociale huurwoningen per jaar. De CDU toept over met zesduizend per jaar. De linksere partijen vermoeden dat bouwen niets oplost omdat de woningen te duur zullen uitvallen.

Daarin krijgen ze gelijk van Berlijnse architectenbureaus. Nieuwbouw in de stad die aan alle regels voldoet, verdient zichzelf pas terug met huren van boven de 10 euro per vierkante meter per maand, rekenen zij voor. Die Linke en de Groenen willen afspraken maken met woningbouwverenigingen, verandering van huur- in koophuizen moeilijker maken en de huurbescherming verbeteren.

Andreas wil niet over oplossingen praten. ‘Ik ben toch geen politicus.’ Vanmorgen werd hij gebeld. Een van de makelaars uit zijn film heeft hem aangeklaagd. ‘Ik begrijp het niet. Ik heb toch alleen maar de werkelijkheid laten zien?’

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s