wordt Chinese sterke man Xi ‘nieuwe Mao’ ?

04china-xi-web1-master768

Wordt Xi permanent China’s sterke man?

Chinese president blijft macht uitbouwen

In strijd met de bestaande praktijken over machtsoverdracht wil de Chinese president Xi Jinping zijn opvolger niet al volgend najaar aanwijzen. In Peking leidt dat tot speculaties over plannen van Xi om zijn macht ook na het einde van zijn tweede termijn, in 2022, voort te zetten. Dat stelt The New York Times op basis van anonieme bronnen in en rond de Chinese Communistische Partij (CCP).

Of het verhaal klopt, valt niet te verifiëren, want voor alle direct betrokkenen is Xi’s machtspositie een te gevoelig onderwerp om commentaar op te geven. Experts buiten de partij kunnen slechts gissen – de grootste politieke partij ter wereld met zijn 88 miljoen leden geldt als een ‘black box’. Zeker is dat de bevindingen van de Amerikaanse krant stroken met het beeld van Xi als ‘sterke man’ van China. ‘Dit verhaal, als het klopt, bevestigt de evaluatie in de richting van een persoonlijk autoritair regime’, meent de Leidse hoogleraar en partijkenner Frank Pieke. China heeft afscheid genomen van het systeem van collectief leiderschap dat eind jaren zeventig het antwoord vormde op de persoonlijke dictatuur van Mao. ‘De stijl van Xi is er steeds meer een van alleenheerschappij, waarbij alle beslissingen om hem draaien’, aldus Pieke.

Zodra je een opvolger hebt, ben je als sterke man over je hoogtepunt heen

Frans-Paul van der Putten van Clingendael, China-expert

Aanleiding voor de speculaties over Xi’s macht is de vergadering later deze maand van het Centraal Comité, een tweehonderd man sterke partijgeleding die beslissingen van de partijtop goedkeurt.  Die bijeenkomst vormt de opmaat naar het belangrijke partijcongres van najaar 2017. Dan worden vijf van de zeven leden van het hoogste partijorgaan, het Staande Comité, vervangen vanwege hun gevorderde leeftijd (68+). Alleen de 63-jarige Xi blijft zeker en begint aan zijn tweede termijn. Het lot van zijn premier, de 61-jarige Li Keqiang, is onzeker. Al geruime tijd wordt gespeculeerd over zijn vervanging volgend jaar. Dat biedt Xi nog meer ruimte zijn eigen partijfactie op te stuwen.

Uitstel van het besluit over zijn opvolging is voor hem ‘een aantrekkelijke optie’, meent China-expert Frans-Paul van der Putten van Clingendael, want ‘zodra je een opvolger hebt, ben je als sterke man over je hoogtepunt heen. Door uitstel ervan blijft hij de onbetwiste leider naar wie iedereen kijkt.’ Als argument ervoor voert een lid van het partijestablishment in The New York Times aan dat Xi pas wil beslissen ‘tot de mensen die hij op het oog heeft meer ervaring hebben, meer zijn getest’.

Machtshonger

De Chinese president Xi Jinping in het midden, en links van hem de premier Li Keqiang, op 30 september in Peking.
De Chinese president Xi Jinping in het midden, en links van hem de premier Li Keqiang, op 30 september in Peking. © AP

Dat de president zijn kaarten tegen de borst houdt, hoeft in de ogen van Pieke niet tot meer onzekerheid binnen de CCP te leiden, zoals The New York Times suggereert: ‘Hiermee houdt Xi alle troefkaarten in eigen hand. Dat maakt het systeem niet instabieler.’ Wel is de onzekerheid binnen de partij flink toegenomen sinds Xi’s aantreden in 2012. Herhaaldelijk liet hij blijken zich niet te willen houden aan de ongeschreven regels van collectief leiderschap. Zo werd hij al direct voorzitter van de machtige Centrale Militaire Commissie, een functie die normaliter zijn voorganger zou blijven vervullen. Ook werd hij voorzitter van een zestal ‘leidende groepen’, waaronder die van de economie. Daarmee stelde hij zijn premier Li geheel in de schaduw.

Volgens sommige China-experts moet dit afrekenen met collectief leiderschap worden gezien als antwoord op de geringe hervormingskracht van de vorige generatie leiders, wat tot een ‘verloren decennium’ zou hebben geleid. Andere kenners leggen Xi’s opmars als  sterke man vooral uit als uiting van diens machtshonger.

Xi vergrootte de spanningen in de partij ook door het aloude instrument van de ‘anti-corruptiecampagne’ van stal te halen. Corruptie bedreigde zowel de partij als de staat in zijn voortbestaan, betoogde hij. Xi gebruikte de campagne vooral om vele politieke tegenstanders ten val te brengen.

Zijn meest prominente slachtoffer was de voormalige ‘veiligheidstsaar’ Zhou Yongkang die tot een levenslange gevangenisstraf werd veroordeeld. Sinds de stichting van de Volksrepubliek China in 1949 was nimmer een voormalig lid van het hoogste partijorgaan voor de rechter gekomen. Dat tekent hoever Xi bereid is te gaan. Maar door de aanhoudende campagne heeft Xi er ook weer nieuwe tegenstanders bij gekregen.

Het verder uitbouwen van zijn macht lijkt Xi’s grootste preoccupatie in de aanloop naar het partijcongres van 2017. Volgens de grondwet mag hij niet meer dan twee termijnen president zijn. Maar bij het partijleiderschap is die beperking een ongeschreven regel, bedacht door de opvolger van Mao, Deng Xiaoping. Die wilde voorkomen dat China nog een keer een dictator voor het leven zoals Mao zou krijgen. Sterke man Xi kan besluiten die regel terzijde te schuiven. Of er partijgenoten zijn die dat dan durven te bekritiseren, valt te betwijfelen.

Volkskrant

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s