Nieuwe toerist attractie : Jihad wijk bekijken in Belgie !

 

 

 

 

In trek bij toeristen: dagje jihadhoofdstad

Op pad in Molenbeek

Als het over aanslagen ging het afgelopen jaar, dook vaak de naam Molenbeek op. De Brusselse wijk en ‘broedplaats voor terroristen’ is vreemd genoeg een toeristische trekpleister geworden. Op pad met gids en dagjesmensen.

Tussen de winkelstandjes met gebreide mutsen voor 2 euro, de gesluierde mama’s met jengelend kroost en de ‘yalla yalla’ roepende marktkramers rijst een slanke, betonnen toren op. Een minaret, denk je, hier in het hart van Molenbeek. Maar nee: ‘Dit is de Sint-Jan-de-Doperkerk’, zegt gids Erik Nobels. ‘Een katholieke kerk, en die zit hier ‘s zondags voller dan in de gemiddelde gemeente in Vlaanderen.’

Zijn toehoorders, vijftien Vlamingen die hier uit de toon vallen met hun witte vel en keurige regenjassen, kijken hem ongelovig aan. Ze zijn hier toch in Molenbeek, de beruchtste moslimwijk van België? Hoe raakt een kerk hier vol? ‘Echt waar’, zegt Nobels, met grijze haardos en pretoogjes die een jonge ziel verraden. ‘Wij denken dat migranten allemaal moslim zijn, maar veel Afrikanen en Filipijnen zijn katholiek.’

De Belgische politie tijdens een anti-terreuractie in Molenbeek op 18 maart van dit jaar.
De Belgische politie tijdens een anti-terreuractie in Molenbeek op 18 maart van dit jaar. © ANP

De gids weet trouwens uit eigen ervaring: moslim of katholiek, dat doet er in Molenbeek minder toe dan je denkt. ‘Bij de Marokkaanse bakker om de hoek hangen allemaal spreuken uit de Koran, maar na Nieuwjaar vind je daar ook Driekoningentaart. De mensen denken hier niet zo in vakjes. Als je moet vechten om te overleven, dan maak je van alle hout pijlen. Leven en laten leven: dat is hier de slogan.’

Sint-Jans-Molenbeek, een armoedige gemeente in het westen van de Belgische hoofdstad Brussel, is sinds een dik jaar niet meer uit het nieuws weg te slaan. De aanslagen in Parijs, de klopjacht op de ontsnapte Parijs-terrorist Salah Abdeslam, de dubbele aanslag in Brussel: telkens was er een rechtstreekse lijn met Molenbeek. Sindsdien staat de Brusselse gemeente bekend als ‘broedplaats voor terroristen’, een ‘hellegat’ en ‘jihadhoofdstad van Europa’.

Vreemd genoeg neemt sindsdien ook het aantal toeristen in Sint-Jans-Molenbeek toe: steeds meer mensen willen de ‘jihadhoofdstad’ met eigen ogen zien. Brukselbinnenstebuiten, een stichting die in heel Brussel ‘kritisch-creatieve stadstours’ organiseert en onder meer ‘het andere Molenbeek’ aanbiedt, kreeg in de eerste acht maanden van 2015 vijf aanvragen voor de rondleiding in Molenbeek. In dezelfde periode dit jaar waren dat er al vijftig.

Lichtpuntjes

Acht terroristen met banden in Molenbeek

Salah Abdeslam (27)

Groeide op in Molenbeek, enige overlevende van zelfmoordcommando Parijs in november 2015. Moest zich laten ontploffen in Stade de France, maar bedacht zich en vluchtte naar België. Opgepakt in Molenbeek op 18 maart 2016, wat aanslagen in Brussel in gang zette. Broer van Brahim Abdeslam.

Brahim Abdeslam (31)

Groeide op in Molenbeek, ex-Syriëstrijder. Blies zichzelf op voor restaurant Comptoir Voltaire in Parijs, na dodelijke aanvallen op bars en restaurants. Broer van Salah Abdeslam, bevriend met Abdelhamid Abaaoud.

Abdelhamid Abaaoud (28)

Groeide op in Molenbeek, brein achter verschillende aanslagen. Ex-Syriëstrijder en ronselaar. Nam deel aan de aanslagen in Parijs, maar ontsnapte achteraf. Paar dagen later gedood bij een politieactie in Saint-Denis.

Chakib Akrouh (25)

Woonde in Molenbeek, ex-Syriëstrijder. Nam deel aan aanslag Parijs, maar ontsnapte. Blies zichzelf op bij politie-inval in Saint-Denis.

Mohamed Abrini (31)

Groeide op in Molenbeek, draaideurcrimineel. Hielp als chauffeur bij aanslagen Parijs, ging in maart 2016 mee naar luchthaven Zaventem met koffer vol explosieven, die niet ontplofte. Gezocht als ‘man met het hoedje’, twee weken later gearresteerd.

Ayoub El Khazzani (27)

Verbleef en kocht zijn wapens in Molenbeek, ex-Syriëstrijder. Dader van mislukte aanslag op Thalys in augustus 2015.

Mehdi Nemmouche (31)

Verbleef in Molenbeek, ex-Syriëstrijder. Dader van aanslag op Joods Museum Brussel in mei 2014.

Amedy Coulibaly (32)

Kocht zijn wapens in Molenbeek, ex-Syriëstrijder. Vermoordde Franse politieagente en viel joodse supermarkt in Parijs aan op 9 januari 2015. Gedood door politie.

Vandaag zijn de deelnemers aan de Molenbeekse tour vijftien gemoedelijke babyboomers, lid van een club voor sociaal-culturele vorming, afkomstig van de Vlaamse kust. Ze krijgen geen sensationele tocht langs de safehouses van maandenlang voortvluchtige terreurverdachten, of langs de moskeeën waar de daders van Parijs of Brussel radicaliseerden. Terwijl Brukselbinnenstebuiten in zijn meeste stadstours een uitgesproken kritische blik op de stad biedt, is de toon in Molenbeek juist opbouwend.

‘Bij Molenbeek gaan we ervan uit dat de mensen de kritiek al kennen, en geven we een tegenwicht’, zegt medewerker Bert De Bisschop. ‘We steken niet onder stoelen of banken dat er problemen zijn: de werkloosheid is enorm, de huisvesting soms verschrikkelijk en de toestand van het onderwijs om te huilen. Maar er zijn ook lichtpuntjes: de laatste tien jaar gebeuren er echt knappe dingen.’

Tijdens zijn rondleiding neemt gids Erik Nobels de groep mee naar een cultureel centrum, een jeugdherberg, een buurttuin met wekelijkse biomarkt en een atelier waar buurtbewoners lessen houtbewerking of computercursussen krijgen. Hij toont een rij huizen die door jongeren uit de buurt zijn geverfd en een speeltuin waar kinderen de muur hebben beschilderd. ‘Slim’, zegt Nobels. ‘Dan zegt Mohammed aan zijn vrienden: hier geen graffiti spuiten, want mijn zusje heeft meegedaan.’

Hij vertelt ook over de problemen in Molenbeek – armoede, criminaliteit, radicalisering – maar probeert die in een ander daglicht te plaatsen. Hij wijst naar oorzaken: de gefnuikte terugkeerplannen van de gastarbeiders, de identiteitscrisis van hun kinderen, de economische crisis en de verloedering van de Molenbeekse stadsinfrastructuur, die jarenlang voor de sloop was voorbestemd en daardoor werd verwaarloosd.

Frustratie

Als een echte Brusselse ‘ket’ doorspekt Nobels zijn betoog met dwarse opmerkingen, waarvan je nooit helemaal zeker bent of hij ze meent. Hij spot met de ‘witte getto’s’, de dure lofts aan de opgewaardeerde centrumzijde van Molenbeek, vindt een beetje wetteloosheid wel ‘plezant’ en noemt criminaliteit een teken van integratie. ‘We hebben die Marokkaanse puberjongens verteld dat ze de waarden van hun ouders moesten afzweren: jongens en meisjes zijn hier volkomen gelijk’, zegt hij. ‘Dan moet je niet versteld staan als ze ook niet meer naar hun ouders luisteren wanneer die zeggen dat ze niet mogen stelen.’

Zijn vijftien toehoorders, bijna allemaal afkomstig uit een homogeen wit milieu en bijna allemaal voor het eerst in Molenbeek, kijken af en toe verbaasd op: wat zegt die gids toch allemaal? Wie zich inschrijft voor een rondleiding in Molenbeek, staat heus wel open voor andere culturen, maar hier wordt hun wereldbeeld volkomen op zijn kop gezet.

Nobels mag graag provoceren, maar dit meent hij serieus: dat negen op de tien Syriëstrijders van Marokkaanse afkomst zijn, komt doordat Marokkanen net als Vlamingen zijn. ‘Ze hebben geen sterke nationale identiteit. Marokkanen assimileren geweldig goed, ze willen echt een deel van ons zijn. Maar als ze merken dat dat niet lukt, raken ze gefrustreerd en plooien ze terug op de islam.’

Ik had het angstaanjagender verwacht, vijandiger

Fernand Vanhee

Verbetering is in zicht, zegt Nobels, hij merkt het tijdens zijn rondleidingen. Als hij een paar jaar geleden met een groep ‘pigmentarme’ toeristen door Molenbeek liep, kwamen Marokkaanse pubers vaak vervelend doen. Vandaag wordt de groep Vlamingen vooral toegelachen. ‘De inwoners weten ook in welke gebouwen terreurverdachten hebben gewoond, en dat wij niet voor die gebouwen staan’, zegt Nobels. ‘Zij zien dat wij het goed met Molenbeek menen.’

Ook de deelnemers zijn positief verrast door de vriendelijke ontvangst. ‘Ik had het angstaanjagender verwacht, vijandiger’, zegt Fernand Vanhee, een gepensioneerde leerkracht. Hij aarzelde om zich voor de rondleiding in te schrijven en hij zou hier nooit in zijn eentje zijn gekomen. ‘Je hoort dat de politie hier niet in alle wijken durft te komen. Ik dacht: neem ik nu geen onnodige risico’s? Maar er hangt hier zeker geen België-vijandige sfeer.’

‘Als je naar het nieuws kijkt, denk je dat het hier verschrikkelijk is’, zegt Agnès, die uit een dorpje met zestig inwoners komt. Ze zou hier niet willen wonen, tussen de Marokkaanse theehuizen en kledingwinkels vol hoofddoeken, maar een hellegat vindt ze het zeker niet. ‘Het is hier best netjes, en de mensen zijn toegankelijker dan ik had gedacht. De gids is misschien wat te positief, maar het nieuws is te negatief. Het leven is hier niet abnormaal.’

Te veel repressie, te weinig preventie?

Sinds de aanslagen in Parijs en Brussel staat Molenbeek centraal in de Belgische strijd tegen radicalisering en terrorisme. In het kader van het ‘Kanaalplan’ – genoemd naar het kanaal waarlangs Molenbeek en zeven andere Brusselse achterstandswijken liggen – trok de Belgische regering 39 miljoen euro uit voor extra agenten en voor de opvolging van teruggekeerde Syriëstrijders. Dat leidde in Molenbeek al tot resultaten: 78 verdachte verenigingen werden opgedoekt en het aantal arrestaties voor drugs- en wapenhandel nam toe, waardoor de financiering van terroristen opdroogt.

Deskundigen klagen dat de nadruk te veel op repressie ligt en te weinig op preventie. Hoewel er na de aanslagen veel sociaal-culturele initiatieven zijn genomen voor de Molenbeekse jeugd, hielden veel organisaties het snel voor gezien door een gebrek aan overheidssteun. Complicerende factor is dat repressie in België een federale bevoegdheid is, terwijl preventieve acties, zoals het inzetten van straathoekwerkers, de bevoegdheid van de deelstaten zijn. De samenwerking tussen de twee niveaus is slecht.

Opbouwwerkers vrezen dat die eenzijdige aanpak het stigma op de jongeren vergroot, waardoor hun vatbaarheid voor radicalisering nog toeneemt. Zelfs de politievakbond VSOA waarschuwt dat ‘meer politie juist radicalisering kan uitlokken als je puur repressief handelt’.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s