‘Wanneer zelfs het stellen van een vraag leidt tot een gerechtelijke veroordeling, is de politieke tirannie in voege.

'Ons rechtssysteem biedt veel ruimte aan Wilders'

Vrijheid van meningsuiting geldt ook voor Wilders

‘Ons rechtssysteem biedt veel ruimte aan meneer Wilders’

Interview Frits bakker

Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, liet de kritiek op de rechterlijke macht van Geert Wilders onbeantwoord – een veroordeelde foetert wel vaker op de rechtsgang. Maar: ‘Politieke overtuiging speelt bij ons per definitie geen rol.’

Blijf op de hoogte

Iedere dag rond lunchtijd het belangrijkste nieuws van de ochtend, de mooiste fotografie en het gesprek van de dag? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

De aanval van Geert Wilders op vooringenomen, ‘PVV-hatende’ rechters heeft Frits Bakker (61) niet geraakt. De PVV-leider maakte gebruik van de rechten die hij als verdachte in een strafproces nu eenmaal genoot, zegt de voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, die sinds 2002 de schakel vormt tussen het ministerie van Justitie en de gerechten. Bakker voelde evenmin de behoefte om op de verwijten en verdachtmakingen te reageren. ‘De rechter debatteert niet over een uitspraak en al helemaal niet met een verdachte over diens verweer.’

Anders dan in veel andere landen zijn rechters in Nederland apolitiek

Anders dan in veel andere landen – Bakker noemt met name de Verenigde Staten en Turkije – zijn rechters in Nederland apolitiek. ‘Er zullen rechters zijn die op D66 stemmen en rechters die op de PVV stemmen, maar ik weet het niet en ik wíl het ook niet weten. En wat belangrijker is: het doet er ook helemaal niet toe.’

Toch heeft de Haagse rechtbank, in antwoord op vragen van journalisten, voor aanvang van het Wildersproces gemeld dat de drie rechters geen lid waren van een politieke partij.

CV Frits Bakker

1955 Geboren in Arnhem 1979-1991 Rechtbank Breda: rechter in opleiding/ rechter

1991-2007 Rechtbank Haarlem: vicepresident en kamervoorzitter/ sectorvoorzitter strafrecht en civiel recht/ president

2008-2012 Rechtbank Den Haag: president

2013-heden Voorzitter Raad voor de Rechtspraak

‘Daar is door rechters ook veel kritiek op geuit. De rechtbank Den Haag heeft bij de vraag wie de zaak moesten behandelen mede acht geslagen op eventuele partijpolitieke bindingen. Om heel respectabele redenen, namelijk dat het proces zou gaan om de vraag of Wilders’ uitlatingen al dan niet strafbaar waren, en niet om allerlei andere dingen zoals de gezindheid van de rechters. Ik begrijp die overwegingen heel goed, maar ik begrijp ook de kritiek die erop is geuit. Politieke overtuiging speelt bij ons per definitie geen rol.’

Maar rechters hebben wel degelijk meningen.

Lees ook:

De rechterlijke macht reageert geruststellend onderkoeld op Geert Wilders’ pogingen tot intimidatie.

‘Natuurlijk hebben ze die. Want rechters zijn ook burgers en als burger heb je opvattingen en de vrijheid om die te uiten. Maar tegelijkertijd spelen twee dingen. Als je iets publiekelijk zegt, dan kun je dat eigenlijk niet op persoonlijke titel zeggen. Iedereen koppelt je uitspraken toch aan je functie. Zoals een Kamerlid ook niet kan zeggen: ik zeg dit niet als Kamerlid maar als natuurlijke persoon. Dat gaat niet. Jouw uitingen krijgen aandacht omdat je rechter bent. Tweede probleem: wat de ene rechter zegt, wordt versleuteld tot een opvatting van de rechter. Van buiten worden we gezien als één korps. Wat één lid van dat korps zegt, straalt af op de hele groep.’

Maar u weet toch beter. Waarom zou u zich dan iets aantrekken van mensen die niet willen inzien dat je als een rechter met een mening toch onpartijdig kunt zijn?

We moeten ons wel degelijk iets aantrekken van beeldvorming

‘We moeten ons wel degelijk iets aantrekken van beeldvorming, want we hebben een dienende taak. We zijn afhankelijk van het vertrouwen van de burger. Als we dat vertrouwen niet hebben, is ons werk van relatieve waarde. De rechtspraak kent een aantal kernwaarden over onafhankelijkheid en onpartijdigheid. Je moet ervoor zorgen dat de beeldvorming daarmee in overeenstemming is. Je kunt honderd keer zeggen: ik ben onafhankelijk, maar als de beeldvorming daarmee niet in overeenstemming is, heb je daar toch ontzettend veel last van.’

Vandaar dat de Zwolse rechter Sylvia Taalman op de vingers is getikt over haar getwitterde commentaar – ‘knettergek’ – op de uitverkiezing van Wilders tot politicus van het jaar.

‘Ja. Uit de reacties die zij met haar tweet oogstte, blijkt hoe behoedzaam je bij het gebruik van sociale media moet zijn. Wat je er vandaag opzet, staat er over tien jaar nog. Ook al heb je het meteen verwijderd. Mevrouw Taalman twitterde iets, dacht kort daarop: dat had ik niet moeten doen, maar toen was het leed al geschied.’

Rechters kunnen dus beter helemaal niet twitteren.

Uit de ruif van de justitie

De rechterlijke macht wordt bekostigd op basis van het aantal afgehandelde rechtszaken. ‘Dat is in beginsel een goed systeem’, zegt Frits Bakker. ‘Want je kunt de rechtspraak niet bekostigen op basis van het aantal inwoners of de oppervlakte van een arrondissement.’

Meer moeite heeft hij met het feit dat de begroting voor de rechterlijke macht onderdeel is van de begroting van Justitie. ‘We deinen mee met de begroting van Justitie. Als er nieuwe politieauto’s moeten worden gekocht, heeft dat gevolgen voor de bekostiging van de rechtspraak.’ Bakker zou de rechterlijke macht dan ook graag aangemerkt zien als ‘speciale institutie’ met een eigen, ‘niet-departementale’ begroting’, net als onder andere de Raad van State en de Tweede Kamer.

‘Ik heb er zelf mee geëxperimenteerd. Om te kijken of dit medium voor mij, als voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, interessant zou kunnen zijn. Dat bleek niet het geval. Het beperkte aantal tekens is in onze wereld echt een probleem omdat we nogal van de nuance zijn. En dan loop je met 140 tekens al snel op tegen de grenzen van je mogelijkheden.’

Maar had er vanuit de rechterlijke macht toch niet meer weerwerk moeten komen op de suggestie van Wilders dat er in Nederland geen scheiding der machten is?

‘Het lastige in deze zaak is dat de persoon en de functie van de verdachte – politicus – heel sterk met elkaar verknoopt zijn. Het is niet verbazingwekkend dat iemand die veroordeeld is om zich heen slaat – hetzij in besloten kring, hetzij in de openbaarheid. Toen ik zelf nog president van de rechtbank was, kreeg je herhaaldelijk klachten over de rechtsgang. Zo van: wat zijn dat voor een waardeloze rechters. Vaak verlaten veroordeelden foeterend en scheldend de rechtszaal. Omdat Wilders een publieke functie uitoefent, krijgen zijn uitspraken een ander soortelijk gewicht.’

Maar Wilders zei die dingen als onderdeel van zijn verweer, in de rechtszaal.

Ik ga me niet uitlaten over hoe politici zich moeten uitlaten over ons

‘Ik ga het verder niet over de zaak hebben, maar in het algemeen biedt ons rechtssysteem heel veel ruimte aan meneer Wilders en aan iedereen bij hun verdediging. Dat vind ik niet zo’n probleem. We kennen niet een contempt of court-systeem waarbij je zo iemand nog eens een boete van 1.000 euro kunt nawerpen, zoals in Engeland. En aan zo’n systeem heb ik ook geen behoefte. Het Openbaar Ministerie legt iets aan ons voor, en daar hebben wij iets van te vinden. Daar vloeit een uitspraak uit voort. Die uitspraak kan worden toegelicht, de verdachte en het OM kunnen in hoger beroep gaan, maar daar moet het bij blijven.

‘Het debat over de uitspraken van meneer Wilders moet in de politieke arena worden gevoerd. Dat is ook gebeurd. Wij zijn geen politieke partij die met andere politieke partijen over de rechtsstaat in discussie gaat. Dat past ons niet. Een discussie over de staatsmachten hebben we met de regering, het parlement, maar niet met individuele partijen. Ik ga me niet uitlaten over hoe politici zich moeten uitlaten over ons, ook niet als zij zich wel uitlaten over hoe wij ons werk doen. Ik ben niet van de lijn dat een politicus nooit iets zou mogen zeggen over de rechtspraak. Wij zeggen in onze wetgevingsadviezen ook weleens wat over de regering.

‘De scheiding der machten is niet een muur waar helemaal niets doorheen hoeft te komen. Het is een systeem van checks and balances. Je mag best kritisch op elkaar zijn. En het is prima om scherp het debat te voeren. Waar wij altijd voor zullen staan, is het overeind houden van de rechtspraak als de derde staatsmacht, dé pijler waar de burger altijd terecht kan als hij zich tekortgedaan voelt in zijn rechten. We moeten dit mooie systeem koesteren. Gert-Jan Segers van de ChristenUnie zei het onlangs mooi in een interview: ga een tijdje in Egypte wonen en bedenk hoe weinig landen een rechtssysteem als het onze hebben.’

Als uw onafhankelijkheid niet ter discussie wordt gesteld, zit u wel in het verdomhoekje als onderdeel van de vermaledijde elite.

‘Ik heb helemaal niets met het begrip elite. Wij zijn aangesteld om ons werk te doen. En dat is in een aantal opzichten heel belangrijk werk, zoals andere mensen in andere sectoren ook heel belangrijk werk doen. Wel zijn rechters altijd mensen die gestudeerd hebben. Dat is een eis die de wet aan ons stelt. In die zin zullen we nooit een doorsnee van de bevolking zijn. Dat neemt niet weg dat we graag meer rechters willen hebben met een Turkse of Marokkaanse achtergrond. Nu denkt de burger nog te vaak: die rechters zijn geen mensen met wie ik mij associeer. Is dit dan wel mijn rechtspraak? Afspiegeling van de samenleving is ons streven. Maar die is moeilijk te organiseren als er niet voldoende allochtone rechtenstudenten zijn.’

Ik heb helemaal niets met het begrip elite

Is het niet lastig voor de rechterlijke macht, al die mondige burgers die zich niet naar de uitspraak van een rechter voegen?

‘Ik denk juist dat je het omgekeerde ziet: dat de goed geïnformeerde burger, als hij van oordeel is dat zijn zaak goed is behandeld, zich naar de uitspraak zal voegen. Ik heb kunnen zeggen wat ik wilde, ik heb van A tot Z gesnapt wat er gebeurde, en nu heeft de rechter gezegd: om die en die reden heeft u ongelijk, dan zullen de mensen dat veel makkelijker accepteren dan wanneer het louter gebeurt op basis van gezag. Zo van: ik heb er niets van gesnapt, maar als de rechter het zegt, dan zal het wel zo zijn.’

Wilders over het vonnis: ‘een blamage voor de rechtsstaat’

Advocaat Geert-Jan Knoops en Geert Wilders in het Justitieel Complex Schiphol voor de eerste openbare zitting in de strafzaak tegen Wilders.
Advocaat Geert-Jan Knoops en Geert Wilders in het Justitieel Complex Schiphol voor de eerste openbare zitting in de strafzaak tegen Wilders. © ANP

Bij zijn enige optreden tijdens het ‘minder-minder’-proces, op 23 november, trok Geert Wilders de onafhankelijkheid van zijn rechters in twijfel. ‘Het is een politiek proces omdat uw rechtbank wordt misbruikt voor een politieke afrekening met een politicus uit de oppositie die men in de Tweede Kamer niet aankan. Dit proces, meneer de president, stinkt echt van alle kanten. Het zou Turkije of Iran, waar de oppositie ook voor de rechter wordt gesleept, niet misstaan. Het is een charade, een blamage voor Nederland, een aanfluiting voor onze rechtsstaat. (…) En ik zeg u, de strijd van de elite tegen de bevolking zal door het volk gewonnen worden. Ook u hier zal dat met dit proces niet kunnen keren, maar hooguit bespoedigen. Wij zullen winnen, het Nederlandse volk zal winnen en zich goed herinneren wie aan de goede kant van de geschiedenis stond. Het gezond verstand zal het winnen van de politiek-correcte arrogantie.’

Op 9 december twitterde Wilders over het vonnis schuldig aan groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie: ‘Drie PVV-hatende rechters verklaren Marokkanen tot ras en veroordelen mij en half Nederland. Knettergek.’

Ook buiten zijn partij kreeg hij enige bijval. Jan Roos van VNL zei: ‘Dit is een zwarte dag voor de vrijheid van meningsuiting. Het politieke debat moet plaatsvinden in het parlement, nooit in de rechtbank.’

Volgens Thierry Baudet, lijsttrekker van Forum voor Democratie, vormt de veroordeling een aanslag op de vrije samenleving. ‘Het debat hoort vrij te zijn. Wat ‘beledigend’ is en wat niet, is subjectief. Kritiek op godsdiensten en politiek-maatschappelijke opvattingen, kritiek op meerderheden of minderheden, ferme standpunten moeten kunnen worden uitgesproken.’

Tom van Grieken, de voorman van Vlaams Belang, oordeelde: ‘Wanneer zelfs het stellen van een vraag leidt tot een gerechtelijke veroordeling, is de politieke tirannie in voege. De rechters die dit vonnis velden, gedragen zich als objectieve bondgenoten van diegenen die de gewapende strijd aangaan tegen onze democratische waarden en die West-Europa de afgelopen twee jaar 307 levens kostte.’

Bron: Volkskrant

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s