Stadstekeningen van weerzinwekkende precisie

 

‘Technisch gezien is Stefan Bleekrode knapper dan Escher’

Waar haalt hij het vandaan? Tekenaar Stefan Bleekrode maakt stadsgezichten. Supergedetailleerd en geheel ontsproten aan zijn eigen fantasie.

Eén keer stootte Stefan Bleekrode (31) een potje Oost-Indische inkt over zijn tekening omver. Erop een stadsgezicht van New York City vanuit vogelperspectief, net af. Het drukke verkeer, een stadspark, de wolkenkrabbers die door de jaren heen werden opgetrokken: in de ruim honderd uur die de tekening hem had gekost, was Bleekrode erin geslaagd de metropool te tekenen zoals we hem kennen. En nu ineens, werd een deel van dat fraai gecomponeerde landschap overspoeld door diepzwarte blubber.

‘Ik zag twee opties: uit het raam springen of opnieuw beginnen’, vertelt hij in de Utrechtse galerie van kunsthandelaar en -taxateur Frank Welkenhuysen, waar zijn tekeningen sinds twee jaar permanent hangen. Beide opties vond hij voor zijn tekening ‘nogal onaantrekkelijk’. Dan moest New York maar in het duister gehuld, besloot hij. De wolkenkrabbers kregen lichtjes, de gemorste inkt werd de donkere hemel.

Door hun weerzinwekkende precisie zou je haast zweren dat het natuurgetrouwe kopieën zijn

Door hun weerzinwekkende precisie en waarachtigheid zou je het haast zweren. Maar nee, de steden die hij met inkt en aquarel tekent, zijn geen natuurgetrouwe kopie van een echte stad. Juist dat maakt ze zo uniek: ze zijn voornamelijk (‘voor meer dan 90 procent’) een creatie van zijn eigen verbeelding en herinnering. Iconische gebouwen die hij de moeite waard vindt, neemt hij over in zijn tekening. Want waarom zou je iets dat in werkelijkheid al zo mooi is niet gebruiken? Voor de rest zijn de steden een verzinsel van hemzelf, beslist hij over de plek en grootte van gebouwen, over dag en nacht, de lengte en richting van de straten, de grootte van de pleinen.

Eigen verbeelding dus. Die wordt gevoed door de vele stadswandelingen; hij bezoekt steden vaak voor hij ze tekent. Dan prent hij ze in zijn hoofd, met de stratenplannen en iconische architectorale vormen die hij opdoet in boeken en musea. Niet in de laatste plaats is er de drang zelf iets toe te voegen aan de werkelijkheid door te bepalen welke gebouwen waar op de tekening terechtkomen. Dat alles komt samen zodra hij de eerste schetsen voor een nieuwe ‘imaginaire’ stad maakt.

Manhattan, 80 x 115 centimeter, vervaardigd in 2016.
Manhattan, 80 x 115 centimeter, vervaardigd in 2016. © Stefan Bleekrode

Maar zelfs voor wie zijn maakproces kent, is het lastig voor Bleekrodes tekeningen te staan zonder te denken: dit heb ik in het echt gezien.

Neem de panoramatekening van een Zuid-Italiaanse stad (uit 2016) die hieronder staat afgebeeld. Hij bedacht hem met de gebouwen en stratenplannen van Napels en Palermo in zijn achterhoofd. Aan de tekening van 60 bij 90 centimeter had hij zes maanden werk. Met zijn wijsvinger glijdt hij over de tekening.

Het begon met de triomfboog en het plein linksonder. Van daaruit tekende Bleekrode de decumanus maximus. Zo noemden de Romeinen de hoofdstraat die van oost naar west liep. Die leidt weer naar een middeleeuwse vesting, iets naar rechts. Daarna begint het aankleden van de stad. Pleinen, volkswijken en ‘iets moois’ (een kathedraal, een toren). Echt en verzonnen wisselen elkaar voortdurend af.

Toen hij 11 jaar was, nam zijn vader hem mee naar Parijs. Dat was bijzonder, wist Bleekrode toen ook al, want zijn ouders hadden het niet breed. Als ze al naar het buitenland gingen, de Alpen bijvoorbeeld, nam hij zijn tekenblok mee. Waarom hij nou juist dat Parijs-tripje altijd als officieuze start van zijn carrière noemt, daar is hij zelf ook nog niet helemaal uit. Dit herinnert hij zich in elk geval: de niet te onderdrukken innerlijke drang om al dat moois, de Champ-de-Mars, het Palais de Chaillot, het Louvre, in één beeld te willen vangen door het te tekenen. Daaruit ontsproot zijn eerste stadsgezicht.

Inmiddels kan hij leven van de kunst. ‘Ik kan met zekerheid zeggen dat mijn werken van de Amerikaanse westkust tot aan Japan hangen.’ Kritieken waren tot nog toe altijd lovend, zijn werk is geliefd onder gezaghebbende verzamelaars. Komend jaar staat de eerste grote tentoonstelling in het Amersfoortse Museum Flehite gepland.

Bleekrodes stadsgezichten zijn meer dan een oppervlakkig spierballenvertoon in lijnen

Bleekrodes stadsgezichten zijn meer dan een oppervlakkig spierballenvertoon in lijnenspel. Vroeger deed hij alleen ‘gebouwen stapelen’, tekende hij het papier tot de horizon vol met torens, parken, wegen en huizenblokken. De laatste jaren krijgt het lichtspel steeds meer ruimte in zijn werk, wordt het oog van de kijker eerder getrokken naar de fraaie weerkaatsing van het zonlicht op de baai van Venetië of de groezelige avondverlichting uit de straten van nachtelijk Lyon.

Natuurlijk legt hij af en toe eens een foto naast zijn tekening. Bij een ingewikkeld gevelontwerp van een kerk bijvoorbeeld. Zonder foto zou hij net een detail missen, een patroon of een lus in de versiering. En dan blijft het niveau van de tekening steken. Alles moet kloppen.

Voor de eeuwigheid

In de basis is Oost-Indische inkt een mengsel van koolstof (roet) en water. In de basis, want het toevoegen van een bindmiddel is niet noodzakelijk – zodra het water is opgedroogd, bindt de koolstof zich aan het papier – maar gebeurt in praktijk vaak wel. Ook pigment (kleurstof) toevoegen is overbodig. Vroeger werd de inkt in de vorm van blokjes verkocht, nu is die veelal vloeibaar. Koolstof kan niet door licht worden afgebroken. De inkt vergaat daardoor niet. Niet na vijftig jaar, niet na twee eeuwen.

Dat precieze en imponerende van zijn tekeningen roept geregeld vragen op over zijn persoon. Hoe hij dat klaarspeelt, zo uit zijn hoofd? En als de verbazing dan enigszins is ingedaald: of hij soms autistisch is? ‘De bekende vraag’, noemt hij het inmiddels. Nee. Niet autistisch, wel perfectionistisch. ‘Ik ben precies, op het pedante af.’ Laatst, op een kunstbeurs, sprak hij er met een psycholoog over. Het geconstrueerde en duidelijk overwogen beeld dat zijn tekeningen uitstralen, zou onmogelijk zijn voor iemand met autisme. ‘Die zou zonder vooropgezet idee beginnen te tekenen, of juist een echte stad een op een overnemen.’ Bleekrode is voortdurend bezig een harmonieus totaalbeeld van een stad te scheppen, dat voor de kijker realistisch én plezierig moet zijn.

Een andere vraag die zich aandient, is hoe hij zich tot outsider art verhoudt, een in populariteit toenemende kunststroming die zichzelf buiten de reguliere museum- en kunstwereld plaatst. Zijn werkwijze en portfolio tonen een aantal gelijkenissen met die stroming. De beoefenaars zijn autodidact, exposeren in een eigen circuit en hun kunst is lastig in een traditie te plaatsen.

Je mag Stefans toewijding gerust Spartaans noemen

Kunsthandelaar Welkenhuysen

De twee kunstopleidingen die hij volgde, eerst in Breda, later in het Engelse Wimbledon, maakte hij niet af omdat zijn ideeën niet aansloten bij die van de instituten. Gratis toegankelijke musea als de National Gallery en lange wandelingen in Londen bleken een versnelde cursus in de leer van perspectief, licht en vorm. Bleekrode: ‘In zekere zin heb ik daardoor juist een heel traditionele opleiding gehad. Die musea hingen vol met grote meesters.’

Toen Bleekrode uit Wimbledon terugkeerde, was zijn geld zo goed als op. Via een uitzendbureau bemachtigde hij allerhande baantjes, onder andere bij een verhuisbedrijf en als monteur van ticketmachines voor treinkaartjes. ‘s Avonds en in de weekenden kon hij tekenen en met tussenpozen op reis om nieuwe steden te ontdekken.

‘Je mag Stefans toewijding gerust Spartaans noemen’, zegt kunsthandelaar Welkenhuysen, die de zakelijke belangen voor Bleekrode behartigt. De twee ontmoetten elkaar in de aanloop naar een tentoonstelling in de Naardense galerie Pouloeuff, drie jaar geleden.

Stefan Bleekrode in de Utrechtse galerie van kunsthandelaar Welkenhuysen.
Stefan Bleekrode in de Utrechtse galerie van kunsthandelaar Welkenhuysen. © Frank Welkenhuysen

Tekenen doet hij zeven dagen in de week. Na het avondeten moet hij zichzelf bedwingen niet verder te gaan. Soms zit hij ook ‘s nachts nog te werken. Welkenhuysen praat genoegzaam over Bleekrodes onvoorwaardelijke toewijding. Ook bij de kunsthandelaar overheerste aanvankelijk vooral verbazing. ‘Als je de constante precisie ziet waarmee elk stukje tekening is gevuld, denk je: hoe dóét-ie dat?’ Daarop volgde het ontzag voor Bleekrodes technisch vertoon, zijn gebruik van perspectief en schaduw. ‘Op zulk talent stuit je drie, vier keer in je hele leven.’

De speling met het licht vergelijkt Welkenhuysen met de 17de-eeuwse schilder Caspar van Wittel. Al beperkt Bleekrode zijn kleurenpalet tot wit- en zwarttinten. In zijn finesse ziet Welkenhuysen een evenbeeld van de jonge M. C. Escher (1898-1972) die in zijn Italiaanse periode zich ook op stadsgezichten richtte. ‘Maar technisch is Stefan knapper dan Escher.’

Stefan Bleekrodes werk is te zien op de Kunstrai, 31/5 t/m 3/6.

HOE HEEFT BLEEKRODE DEZE STAD GEBOUWD?

Panoramatekening van een Zuid-Italiaanse stad, vervaardigd in 2016.
Panoramatekening van een Zuid-Italiaanse stad, vervaardigd in 2016. © Stefan Bleekrode

Doordat hij vasthoudt aan de architectorale vormen die de steden ook in het echt karakteriseren, geven zijn tekeningen een idee van de ontwikkeling die de stad door de eeuwen maakte. De verschillende bouwstijlen, ooit meegebracht door volkeren of kenmerkend voor een periode in de geschiedenis, herken je zonder al te veel moeite.

De galerij aan het plein linksonder, bijvoorbeeld, met haar 19de-eeuwse glazen koepel. Volg je van daaruit de hoofdstraat naar het treinstation, dan zie je aan je rechterhand de Santa Chiara, een gotisch bouwwerk met renaissancistische cassettegevel. Even verderop, aan de linkerkant, torent de Gesù-kerk boven de omringende wijk uit. Bleekrode baseerde beide op het echte exemplaar dat in Napels staat. Alle andere gebouwen, zoals de op de Normandiërs geïnspireerde kathedraal aan de noordelijke hoofdweg, zijn een eigen creatie.

Verder naar de stadsrand ligt het modernere bouwwerk. De haven, fletse kantoorpanden, gebouwd aan de voet van een kalkstenen bergformatie.

Bron : VK

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s