De overloper uit Pyongyang

 

Topdiplomaat Thae Yong-ho wil bijdragen aan de val van Kim Jong-un

Een Noord-Koreaanse topdiplomaat die overloopt naar Zuid-Korea, dat gebeurt zelden. Thae Yong-ho deed het en wil nu bijdragen aan de val van dictator Kim Jong-un, op wiens dodenlijst hij waarschijnlijk staat. ‘Kim Jong-un is niet gek. Hij doet alsof hij gek is.’

Hij staat, zo mag je aannemen, hoog op de dodenlijst van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en dus is een interviewafspraak met Thae Yong-ho, de Noord-Koreaanse diplomaat die in de zomer van 2016 met zijn gezin overliep naar Zuid-Korea, geen eenvoudige zaak. Na maanden van papierwerk, aanvullende vragen en een veiligheidsscreening neemt hij plaats op een pluchen bank in een hotelsuite in de wijk Gangnam in Seoul. Drie bewapende bodyguards kijken toe, drie anderen scannen het hotel op onregelmatigheden. Thae (54), gekleed in een zwart pak met een vrolijke rode stropdas, zet zijn grote zwarte zonnebril af en zegt in vrijwel accentloos Engels: ‘Wat kan ik vandaag voor u betekenen?’

Noord-Korea deed Thae af als ‘menselijk afval’

Thae Yong-ho: 'De mensen zien ook wel in dat dit niet vol te houden is.'
Thae Yong-ho: ‘De mensen zien ook wel in dat dit niet vol te houden is.’ © Jun Michael Park

Het nieuws dat de plaatsvervangend ambassadeur van de Noord-Koreaanse ambassade in Londen was overgelopen naar Zuid-Korea zorgde vorig jaar voor veel opschudding. In geen twintig jaar liep een Noord-Koreaan van zijn statuur over naar de vijand, volgens Zuid-Korea een teken dat de elite in Pyongyang in beweging komt tegen Kim Jong-un. Noord-Korea deed Thae af als ‘menselijk afval’ en een crimineel die staatsgeheimen zou hebben verkocht.

Maandenlang werd Thae, die een schat aan informatie over de Noord-Koreaanse machtselite met zich meebracht, gedebrieft door de Zuid-Koreaanse inlichtingendiensten. Inmiddels werkt hij bij een onderzoeksinstituut en heeft hij toestemming met de media te praten.

Het liefst praat de ex-diplomaat over hoe het regime van Kim Jong-un het best kan worden verslagen. Volgens Thae moet de internationale gemeenschap de Noord-Koreanen ‘voeden’ met informatie over de buitenwereld. ‘Als Noord-Koreanen maar genoeg informatie hebben, zullen ze in opstand komen’, voorspelt hij.

Gehersenspoeld

De overloper uit Pyongyang
© Ed Jones / AFP
De overloper uit Pyongyang
© Ed Jones / AFP
De overloper uit Pyongyang
© Ed Jones / AFP

De 25 miljoen inwoners van het communistische Noord-Korea leven nagenoeg afgesloten van de rest van de wereld. Om alleen al naar een andere provincie te reizen, hebben ze toestemming nodig van de staat. Buitenlanders die het land bezoeken, worden zorgvuldig afgeschermd van contacten met de bevolking. Van jongs af aan horen Noord-Koreaanse kinderen dat ze in het paradijs op aarde leven en dat alles wat de Kims doen, goed is. Inwoners die maar het geringste spoor van verzet laten zien, lopen het risico naar een van de vele politieke strafkampen te worden gedeporteerd.

Ook Thae begon ‘gehersenspoeld’ aan zijn loopbaan als diplomaat, vertelt hij. Zijn grootvader en vader maakten deel uit van de elite – de ‘kernklasse’ – en waren fervente aanhangers van de Kim-dynastie. Na een studie aan de prestigieuze universiteit van Internationale Zaken in Pyongyang werd Thae er vanwege zijn hoge cijfers en uitmuntende talenkennis uitgepikt.

Op een YouTube-filmpje uit 2013 is te zien hoe Thae aan Engelsen uitlegt hoe goed Noord-Korea voor zijn onderdanen zorgt, onder meer door voor gratis huisvesting te zorgen.

Twijfels

Drie lagen in bevolking

De Noord-Koreaanse bevolking is door de machthebbers ingedeeld in drie groepen: de kernklasse (ongeveer 15-25 procent), de ‘schommelende’ klasse (60-65 procent) en de ‘vijandige’ klasse (20-25 procent). Iemands rechten, status en mogelijkheden zijn afhankelijk van de groep waarin hij is ingedeeld. Thae’s familie maakte deel uit van de kernklasse. Uit deze groep van partijleden worden alle hoge functionarissen geselecteerd, inclusief diplomaten.

In werkelijkheid, zo vertelt Thae nu, begon hij tijdens zijn eerste plaatsing in Kopenhagen, eind jaren negentig, al ernstig te twijfelen aan het systeem. In diezelfde periode werd Noord-Korea getroffen door een grote hongersnood waarbij naar schatting een half miljoen tot een miljoen burgers omkwamen. ‘Ik had altijd geleerd dat onder het kapitalisme burgers aan hun lot werden overgelaten, maar in Denemarken kregen zelfs werklozen een uitkering van de overheid. In de praktijk was het systeem socialistischer dan in Noord-Korea.’

Ondanks de twijfel was vluchten op dat moment geen optie. Zijn broers en zussen, neven en nichten, allemaal zouden ze zwaar worden gestraft voor zijn verraad. Zelfs zijn naaste collega’s zouden de schuld krijgen omdat zij de vlucht van Thae niet hadden kunnen voorkomen. Dat was het – op dat moment – niet waard.

Thae vestigde zijn hoop op Kim Jong-un, die het grootste deel van zijn jeugd in Zwitserland had doorgebracht. ‘Als iemand de fouten in het Noord-Koreaanse systeem kon zien én veranderingen teweeg kon brengen, dan was hij het wel.’

Omslagpunt

Na zijn aantreden in 2012 bleek dat de jonge Kim geen enkele intentie had met het beleid van zijn vader en grootvader te breken. Sterker nog: onder zijn bewind versnelde het nucleaire programma en steeg het aantal executies van prominente partijleden. In 2013 liet Kim Jong-un zelfs zijn oom Jang Song-thaek executeren omdat die een bedreiging zou vormen.

Dat was een omslagpunt voor Thae. ‘Ik besefte dat het systeem met Kim nog eens dertig of veertig jaar stand kon houden en dat ook mijn kinderen en kleinkinderen onder dit systeem zouden moeten leven. Ik zag het als mijn lot de ketens van slavernij voor hen door te snijden.’

Het regime had echter nog een middel achter de hand om potentiële overlopers te ontmoedigen. Noord-Koreaanse kinderen moeten het grootste gedeelte van hun onderwijs in eigen land volgen. Ook Thae’s zonen brachten hun jeugd voornamelijk door in Pyongyang.

In 2015 vond Thae het geluk aan zijn zijde. Om het land te moderniseren, wilde Kim Jong-un dat meer Noord-Koreanen aan buitenlandse universiteiten zouden studeren. Expats met kinderen die in aanmerking kwamen, mochten voortaan met hun hele gezin naar het buitenland. ‘Toen ik mijn beide zoons bij me had in Londen, besloot ik dat ik deze kans niet kon laten schieten.’

Eerst volgde nog een periode van discussies met zijn vrouw en zoons, vertelt Thae. ‘Ook zij waren gehersenspoeld in het systeem en we hebben er lang over moeten praten. Iedereen wist maar al te goed dat onze familie in Noord-Korea het offer voor onze vrijheid zou brengen. Voor mij was duidelijk: niets is belangrijker dan de vrijheid van mijn zonen.’

Nu hij in Zuid-Korea is, wil Thae dat de rest van zijn leven ‘betekenisvol’ is. Hij wil met zijn werk en interviews bijdragen aan de val van Kim Jong-un en de vrijheid van zijn landgenoten.

Tekst gaat verder onder de foto

De overloper uit Pyongyang
© Ed Jones / AFP

Als diplomaat zag u het systeem van buitenaf, maar voor uw landgenoten is dit niet weggelegd. Hoe ziet u het dan ooit tot een opstand komen?

‘Er is al veel veranderd. Waar Noord-Koreanen vroeger steunden op de voedseldistributie door de staat, doen ze nu hun inkopen op de Jangmadang, een openbare markt. Langzaam krijgt de kapitalistische ideologie voet aan de grond. Tegelijk geeft de overheid haar burgers niets meer, maar vraagt wel absolute gehoorzaamheid. De mensen zien ook wel in dat dit niet vol te houden is. Handelaren die voor hun overleven afhankelijk zijn van de handel op straat, laten zich niet meer zomaar wegsturen door de politie. Dat was vroeger ondenkbaar. En vergeet ook niet dat veel Noord-Koreanen gesmokkelde tv-series uit Zuid-Korea kijken. Op school leren ze dat Zuid-Korea een arme kolonie is van de Verenigde Staten, maar door deze series zien ze hoe rijk en ontwikkeld het land eigenlijk is.’

U maakte deel uit van de Noord-Koreaanse elite. Zit die eigenlijk wel te wachten op een volksopstand?

De elite is bang voor de wraak van het volk

‘De elite begrijpt ook wel dat Noord-Korea door het najagen van kernwapens internationaal geïsoleerd is en zich op deze manier nooit economisch zal kunnen ontwikkelen. Maar ze weet ook dat de andere 75 procent van de bevolking al zeventig jaar systematisch wordt onderdrukt. Ze zijn bang voor de wraak van het volk. Daarom is het van belang dat wij hun van buitenaf een soort verzekering geven dat, als zij hun steun voor Kim Jong-un intrekken en daarmee het systeem ondermijnen, er geen politieke wraak zal volgen.’

Noord-Korea heeft nu al de beschikking over nucleaire wapens, maar het ultieme doel is om intercontinentale raketten uit te kunnen rusten met kernkoppen, zodat ook het Amerikaanse vasteland kan worden geraakt. Dan, zo redeneert Pyongyang, zal Noord-Korea zo goed als onaantastbaar zijn.

Met economische sancties, zoals een plafond voor de uitvoer van kolen, proberen de Verenigde Naties het land op andere gedachten te brengen, maar Pyongyang trekt zich er niets van aan. Vorig jaar voerde het land twee atoomproeven uit en vuurde het meer dan twintig testraketten af.

In april van dit jaar liepen de spanningen op toen de Amerikaanse president Trump een vliegdekschip richting Koreaanse wateren stuurde en beloofde het Noord-Koreaanse probleem ‘op te lossen’, desnoods met een preventieve aanval. Noord-Korea deed er nog een schepje bovenop door te dreigen met een allesverwoestende kernoorlog. Sindsdien vuurde het regime alweer vier testraketten af. Experts vermoeden ook dat een Noord-Koreaanse hackerseenheid achter de WannaCry-cyberaanval zat, die vorige maand over de hele wereld computersystemen lamlegde.

Hoe verklaart u dit provocatieve gedrag?

‘Sommige mensen denken dat Kim Jong-un gek is, maar dat klopt niet. Hij doet alsof hij gek is. Waarom? Hoe dwazer hij zich opstelt, hoe meer mensen zich zorgen maken. Geconfronteerd met iemand die totaal onberekenbaar is, zullen experts en beleidsmakers eerder pleiten voor toenadering in plaats van agressie.’

Hoe dwazer hij zich opstelt, hoe meer mensen zich zorgen maken

Zowel de Verenigde Staten als Zuid-Korea hebben gezegd niet uit te zijn op de val van het regime. Waarom wil Kim koste wat kost een kernmacht zijn?

‘Je moet begrijpen dat Noord-Korea al sinds de jaren vijftig bezig is een kernmacht te worden. Kim Jong-un zet het beleid van zijn vader en grootvader voort. Bovendien ziet hij het als de enige manier om zeker te weten dat hij aan de macht kan blijven. Hij weet ook dat Noord-Korea niet eeuwig kan doorgaan onder het huidige sanctieregime. Het doel is nu eerst over de technologie te beschikken, om daarna te onderhandelen over een compromis. Als Kim Jong-un eenmaal de wapens heeft, zal hij voorstellen geen nieuwe testen te doen in ruil voor het loslaten van de sancties. Daarmee zal Noord-Korea de facto worden geaccepteerd als een nucleaire macht. Dat is de valstrik die Kim Jong-un heeft gezet.’

Washington zal toch nooit accepteren dat Noord-Koreaanse raketten Amerikaans grondgebied kunnen raken.

‘Dat moeten we nog maar afwachten. Er zijn nu al prominente Amerikaanse experts die zeggen dat indien Trump nieuwe nucleaire tests niet weet te voorkomen, een bevriezing van het wapenprogramma het hoogst haalbare is.’

Bestaat er in Pyongyang dan geen enkele angst voor een preventieve aanval?

‘Kijk wat er vorige maand gebeurde. President Trump stuurde een vliegdekschip en wat deed Kim Jong-un? Hij mobiliseerde alle artillerie-eenheden naar de oostkust voor een grote oefening. De boodschap was dat ook in het geval van een preventieve aanval op een nucleaire faciliteit, het regime nog tienduizenden conventionele wapens gereed heeft, waarvan de meeste aan de grens met Zuid-Korea.

‘Daarna hoorde je in Washington ineens experts de vraag opwerpen of het risico van een preventieve aanval wel ‘acceptabel’ was. Zodra men het over acceptabele risico’s heeft, is het gedaan met de militaire retoriek.’

Tot nu toe hoopte de internationale gemeenschap Noord-Korea met economische sancties te dwingen haar koers te wijzigen. Waarom werkt dat niet?

‘Het gaat nog lang niet ver genoeg. De Verenigde Staten dreigen wel met een boycot van Chinese bedrijven die zakendoen met Noord-Korea, maar in de praktijk gebeurt er niets. En Europa is al net zo min overtuigend. Noord-Korea heeft maar liefst vijf nucleaire tests uitgevoerd, maar is er geen Europees land dat serieuze diplomatieke strafmaatregelen heeft genomen.

‘Het is algemeen bekend dat Noord-Korea geld verdient met de illegale verhuur van kantoorruimte op zijn ambassades, maar geen regering die heeft geprotesteerd. Daarnaast exporteert Noord-Korea goedkope arbeidskrachten om aan buitenlandse valuta te komen. Die geldstromen moet je dichtdraaien. Zonder de buitenlandse valuta kan Kim Jong-un onmogelijk verder met zijn wapenprogramma.’

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s